Rektovajinal Fistül

Rektovajinal fistül nedir?

Rektovajinal fistül, kalın bağırsağın son bölümü ile vajina arasında oluşan bir tüneldir. Bu iki organ olağan koşullarda birbirinden ince bir dokuyla ayrılır. Bu doku zarar gördüğünde bağlantı oluşur.

Bağlantı nedeniyle gaz ve dışkı vajinaya geçebilir. Şikâyetin düzeyi tünelin genişliğine bağlıdır.

Yerleşimine göre gruplandırma yapılır. Bu ayrım cerrahi planlamayı belirler:

Alçak yerleşimli fistüller. Bağlantı makat girişine yakındır. Muayeneyle daha kolay değerlendirilir.

Yüksek yerleşimli fistüller. Bağlantı daha yukarıdadır. Değerlendirme ve onarım daha kapsamlıdır.

Genişliğine göre de ayrım yapılır. Küçük tünellerde yalnızca gaz geçişi olurken, geniş tünellerde dışkı geçişi belirginleşir.

Neden erken ameliyat edilmez?

Bölgede iltihap veya ödem varken yapılan onarımlarda doku iyileşmesi güçleşir. Bu nedenle önce iltihabın geçmesi ve dokunun sakinleşmesi beklenir. Doğum sonrası gelişen küçük fistüllerin bir bölümü bu bekleme döneminde kendiliğinden kapanabilir.

Neden gelişir?

Fistül, iki organ arasındaki dokunun zarar görmesiyle oluşur. Zararın nedeni doğum, iltihap, cerrahi veya ışın tedavisi olabilir.

İlişkilendirilen başlıklar şunlardır:

• Doğum sırasında bölgenin zorlanması
• Doğumda oluşan yırtığın iyileşmemesi
• İltihabi bağırsak hastalıkları
• Bölgeye uygulanmış ışın tedavisi
• Bölgede geçirilmiş cerrahi girişimler
• Makat çevresi apselerinin ilerlemesi
• Bölgedeki tümöral hastalıklar
• Kalın bağırsağın çıkıntı biçimindeki iltihabi hastalıkları
• Bölgeye yönelik tekrarlayan girişimler
• Doku beslenmesini bozan süregelen hastalıklar

Doğuma bağlı fistüller çoğunlukla alçak yerleşimlidir. Işın tedavisi sonrası gelişenler ise daha yüksekte bulunur ve onarımı güçtür.

İltihabi bağırsak hastalığı olanlarda fistül daha karmaşık seyreder. Bu grupta cerrahi, ilaç tedavisiyle birlikte planlanır.

Hangi belirtiler görülür?

Belirtiler tünelin genişliğine ve yerine göre değişir. Küçük fistüllerde şikâyet sınırlı olabilir.

Görülen bulgular:

• Vajinadan gaz çıkışı
• Vajinadan dışkı veya kahverengi akıntı gelmesi
• Kötü kokulu vajinal akıntı
• Tekrarlayan vajina ve idrar yolu iltihabı
• Bölgede tahriş, kızarıklık ve rahatsızlık
• Cinsel ilişkide ağrı
• Bölgede süregelen ıslaklık hissi
• İç çamaşırda leke

En erken ve en tipik bulgu vajinadan gaz çıkışıdır. Bu bulgu tek başına bile değerlendirme gerektirir.

Şikâyetler günlük hayatı ve ruhsal durumu belirgin biçimde etkiler. Kişiler bu nedenle başvuruyu erteleyebilir.

Ateş yükselmesi ve bölgede yayılan kızarıklık iltihabi bir tabloyu düşündürür. Bu durum gecikmeden değerlendirilmelidir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda değerlendirme yapılmalıdır:

• Vajinadan gaz çıkışının fark edilmesi
• Vajinadan dışkı veya kahverengi akıntı gelmesi
• Kötü kokulu ve geçmeyen vajinal akıntı
• Tekrarlayan vajina ve idrar yolu iltihabı
• Doğum sonrası geçmeyen bölgesel şikâyetler
• Bölgede geçirilmiş ameliyat sonrası yeni akıntı
• İltihabi bağırsak hastalığı olanlarda yeni şikâyet
• Bölgeye ışın tedavisi almış kişilerde akıntı

Ateşin yükselmesi, bölgede hızla yayılan kızarıklık ve genel durumda bozulma acil değerlendirme gerektirir. Bu durumda vakit kaybedilmemelidir.

Şikâyetin utanç verici bulunması başvuruyu geciktiren önemli bir etkendir. Erken değerlendirme seçenekleri genişletir.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme ayrıntılı sorgulamayla başlar. Doğum öyküsü, geçirilmiş ameliyatlar, ışın tedavisi ve bağırsak hastalıkları kaydedilir.

Muayenede makat ve vajina birlikte incelenir. Tünelin yeri ve genişliği belirlenmeye çalışılır. Dışkı tutma işlevi ayrıca değerlendirilir.

Görüntülemede makat içi ultrason ve manyetik rezonans görüntüleme kullanılır. Kas yapısının durumu bu incelemelerle ortaya konur. İltihabi bağırsak hastalığı düşünülenlerde bağırsak incelemesi de planlanır.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

Bekleme dönemi. Doğum sonrası gelişen küçük fistüllerde ilk aylarda izlem tercih edilebilir. Bir bölümü bu dönemde kapanır.

İltihabın kontrol altına alınması. Apse varsa boşaltılır. Onarım öncesinde bölgenin sakinleşmesi beklenir.

Doku yamaları ile onarım. Bağırsak tarafındaki ağzın sağlam dokuyla kapatılmasını hedefler. Alçak yerleşimli fistüllerde sık kullanılır.

Katmanlı onarım. İki organ arasındaki doku katmanlarının ayrı ayrı onarılması esasına dayanır. Kas yapısı da değerlendirilir.

Araya doku yerleştirilmesi. Komşu bölgeden getirilen dokunun iki organ arasına konmasıdır. Tekrarlayan ve ışın sonrası olgularda tercih edilir.

Geçici stoma. Yaygın ve tekrarlayan olgularda onarım bölgesini dinlendirmek için gündeme gelebilir.

Makat çevresindeki diğer fistül tipleri anal fistül sayfasında ele alınmıştır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular