Anal Fissür (Makat Çatlağı)

Makat çatlağı nedir?

Anal fissür, makat kanalını döşeyen ince yüzeyde oluşan bir yırtıktır. Halk arasında makat çatlağı olarak bilinir. Yırtık çoğunlukla kanalın arka orta hattında bulunur.

Bölgenin ağrı duyusu yoğundur. Bu nedenle küçük bir yırtık bile belirgin şikâyet yaratır.

Süresine göre iki grupta ele alınır:

Akut çatlak. Altı haftadan kısa süredir vardır. Yara taze görünümlüdür. Dışkı düzeni sağlandığında iyileşme olasılığı yüksektir.

Kronik çatlak. Altı haftadan uzun sürer. Yara kenarları kalınlaşır, alttaki lifler görünür hâle gelir. Girişte deri katlantısı ve kanal içinde küçük bir çıkıntı eşlik edebilir.

Tabloyu sürdüren temel etken bir kısır döngüdür. Ağrı makat kasını kasar, kasılma kanlanmayı azaltır, azalan kanlanma iyileşmeyi geciktirir.

Her makat ağrısı çatlak mıdır?

Hayır. Benzer şikâyet veren başka tablolar da vardır. Trombozlu dış hemoroit, apse ve iltihabi bağırsak hastalıkları bunların başında gelir. Yan taraflarda yerleşen, çok sayıda olan veya olağandışı görünen çatlaklarda ek inceleme yapılır.

Neden gelişir?

Çatlak çoğunlukla makat kanalının mekanik olarak zorlanmasıyla başlar. Kasın aşırı kasılı olması tabloyu sürdürür.

Sık karşılaşılan başlıklar şunlardır:

• Sert dışkı ve zorlanarak dışkılama
• Uzun süren kabızlık
• Uzun süren ishal atakları
• Lifli gıdaların az tüketilmesi
• Günlük su alımının yetersizliği
• Makat kasının aşırı kasılı olması
• Doğum sırasında bölgenin zorlanması
• Bölgeye yönelik önceki girişimler
• İltihabi bağırsak hastalıkları
• Bağışıklık sistemini etkileyen durumlar

Etkenlerin büyük bölümü değiştirilebilir. Bu nedenle tedavinin ilk basamağı dışkı kıvamının düzenlenmesidir.

Yan taraflarda yerleşen çatlaklarda altta yatan başka bir hastalık araştırılır. Bu grup ayrı değerlendirilir.

Hangi belirtiler görülür?

Şikâyetlerin en belirgini ağrıdır. Ağrının zamanlaması tanıda yol göstericidir.

Görülen bulgular:

• Dışkılama sırasında başlayan kesici ağrı
• Tuvalet sonrası saatlerce süren zonklama
• Tuvalet kâğıdında az miktarda parlak kan
• Makatta kasılma ve gerginlik hissi
• Bölgede yanma ve kaşıntı
• Girişte ele gelen küçük deri katlantısı
• Tuvalete gitmekten kaçınma
• Kaçınmaya bağlı kabızlığın artması

Ağrının şiddeti günlük hayatı etkileyecek düzeye çıkabilir. Oturmak ve yürümek güçleşebilir.

Kaçınma davranışı tabloyu ağırlaştırır. Dışkının bekletilmesi kıvamını sertleştirir ve sonraki tuvalet daha zorlu geçer.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda değerlendirme yapılmalıdır:

• Bir haftadan uzun süren makat ağrısı
• Dışkılama sonrası uzun süren zonklama
• Tekrarlayan kanama
• Altı haftayı aşan şikâyetler
• Bölgede şişlik ve akıntı eklenmesi
• Dışkılama düzeninde belirgin değişiklik
• Kilo kaybı ve gece terlemesi eşlik etmesi
• Daha önce tedavi görüp yeniden başlayan şikâyetler

Bölgede hızla büyüyen şişlik, ateş yükselmesi ve giderek artan şiddetli ağrı acil değerlendirme gerektirir. Bu tablo apse belirtisi olabilir.

İltihabi bağırsak hastalığı bilinen kişilerde şikâyetler ayrı bir yaklaşım gerektirir. Bu grupta cerrahi kararı daha dikkatli verilir.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme sorgulamayla başlar. Ağrının zamanlaması, kanamanın özelliği ve dışkı düzeni kaydedilir.

Muayenede bölge dikkatle incelenir. Ağrı nedeniyle ayrıntılı muayene erken dönemde sınırlı kalabilir. Şikâyetler gerilediğinde inceleme tamamlanır.

Kronik ve olağandışı yerleşimli çatlaklarda ek incelemeler planlanır. Kalın bağırsağın değerlendirilmesi bu kapsamda yer alır.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

Dışkı düzeninin sağlanması. Lif alımının artırılması ve su tüketiminin yükseltilmesi temel basamaktır. Her aşamada uygulanır.

Ilık oturma banyosu. Kas gerginliğini azaltır ve bölgenin kanlanmasını destekler. Günde birkaç kez uygulanır.

Bölgesel kremler. Makat kasındaki gerginliği azaltan kremler kullanılır. Süre ve sıklık hekim tarafından belirlenir.

Kas gevşetici uygulamalar. Kremlere yanıt alınamayan olgularda gündeme gelir. Etkisi geçicidir ve iyileşme için zaman kazandırır.

Cerrahi. Kronikleşen ve diğer yöntemlere yanıt vermeyen çatlaklarda uygulanır. Amaç kasılmayı kalıcı olarak azaltmaktır. Karar dışkı tutma işlevi gözetilerek verilir.

Eşlik eden hemoroit varlığında yaklaşım hemoroit sayfasında ele alınmıştır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular