Guatr

Guatr nedir?

Guatr, tiroid bezinin normal boyutunun üzerine çıkmasıdır. Bir hastalığın adı değil, bir bulgunun tanımıdır. Altında farklı nedenler bulunabilir.

Büyüme biçimine göre iki ana grupta ele alınır:

Yaygın guatr. Bezin tamamının düzgün biçimde büyümesidir. İyot eksikliğinde ve bağışıklık kaynaklı tablolarda görülür.

Nodüler guatr. Bezin içinde bir veya birden çok nodül gelişmesidir. Tek nodüllü ve çok nodüllü biçimleri vardır.

Hormon durumuna göre de ayrım yapılır. Bezin büyümesi hormon üretimini her zaman değiştirmez:

Ötiroid guatr. Bez büyümüştür ancak hormon düzeyleri normaldir. En sık görülen tablodur.

Hipotiroid guatr. Bez büyümüştür ancak yeterli hormon üretemez.

Hipertiroid guatr. Bez gereğinden fazla hormon üretir.

Bezin göğüs kafesi içine doğru uzandığı biçime retrosternal guatr denir. Bu tabloda dıştan şişlik görülmeyebilir; buna karşın nefes borusuna bası belirgin olabilir.

Boyundaki her şişlik guatr mıdır?

Hayır. Boyunda ele gelen şişliklerin bir bölümü lenf düğümü, kist veya yumuşak doku kaynaklıdır. Guatr ayrımı muayene ve boyun ultrasonu ile yapılır. Nodül saptandığında değerlendirme tiroid nodülleri sayfasındaki basamakları izler.

Neden gelişir?

Guatrın en sık nedeni, bezin yeterli hormon üretebilmek için büyümesidir. Bu uyarı iyot eksikliğinde veya hormon üretiminin bozulduğu durumlarda ortaya çıkar.

Sık görülen nedenler şunlardır:

• İyot alımının yetersiz olması
• Bağışıklık sisteminin tiroid dokusuna yönelmesi
• Bezde çok sayıda nodül gelişmesi
• Ailesel yatkınlık
• Gebelik ve ergenlik gibi hormon ihtiyacının arttığı dönemler
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı
• Tiroid bezinin geçici iltihabı
• Sigara kullanımı
• Aşırı iyot alımı
• Seyrek olarak kanser gelişimi

Ülkemizde iyot eksikliğine bağlı guatr, iyotlu tuz kullanımının yaygınlaşmasıyla azalmıştır. Buna karşın nodüler guatr sıklığı yüksektir.

Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Sıklık yaşla birlikte artar.

Hangi belirtiler görülür?

Küçük guatrlar çoğunlukla belirti vermez. Başka bir nedenle yapılan muayenede veya görüntülemede fark edilir.

Bez büyüdükçe ortaya çıkan bulgular:

• Boyun ön yüzünde görülebilen veya ele gelen şişlik
• Boyunda basınç ve dolgunluk hissi
• Yutkunurken takılma hissi
• Gömlek yakasının ve kolyenin sıkması
• Öksürük ve boğazda gıdıklanma
• Ses kısıklığı ve sesin çabuk yorulması
• Sırtüstü yatarken artan nefes darlığı
• Kolları yukarı kaldırınca yüzde dolgunluk

Hormon bozukluğu eklendiğinde tabloya farklı bulgular katılır. Az çalışan tiroidde halsizlik, üşüme, kabızlık ve kilo artışı görülür. Aşırı çalışan tiroidde çarpıntı, terleme, elde titreme, sinirlilik ve kilo kaybı öne çıkar.

Şu bulgular tabloyu farklı bir yöne taşır: kısa sürede hızla büyüyen şişlik ve giderek artan ses kısıklığı. Boyunda sert ve hareketsiz kitle ile boyun yanlarında ele gelen düğümler de bu gruptadır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır:

• Boyunda yeni fark edilen şişlik
• Nefes almakta güçlük veya yatarken artan nefes darlığı
• Yutkunurken belirginleşen takılma hissi
• İki haftadan uzun süren ses kısıklığı
• Boyunda hızla büyüyen sert kitle
• Çarpıntı, terleme ve belirgin kilo kaybı
• Belirgin halsizlik ve kilo artışı

Nefes darlığına ıslık sesi eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. Bu durumda vakit kaybedilmemelidir.

Bilinen guatrı olan kişilerde şişliğin belirgin biçimde büyümesi de kontrol gerektirir. İlaç tedavisi hekim onayı olmadan bırakılmamalıdır.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme muayeneyle başlar. Bezin boyutu, kıvamı, hareketliliği ve boyun lenf düğümleri incelenir. Ses kalitesi kaydedilir.

Kan tetkiklerinde tiroid hormon düzeyleri ölçülür. Gerekli görülürse bağışıklık göstergeleri eklenir.

Görüntülemede boyun ultrasonu ilk tercihtir. Bezin hacmini, nodüllerin sayısını ve özelliklerini gösterir. Göğüs kafesi içine uzanım düşünüldüğünde tomografi kullanılır. Hormon üretiminin bölgesel dağılımını görmek için sintigrafi istenebilir.

Şüpheli nodüllerden ince iğne biyopsisi alınır. Doku tanısı, cerrahi kararında belirleyici bir basamaktır.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

İzlem. Şikâyet vermeyen, hormon düzeyleri normal ve kanser şüphesi taşımayan guatrlarda tercih edilir. Belirli aralıklarla muayene ve ultrason yapılır.

İyot desteği. İyot eksikliğinin belirgin olduğu tablolarda beslenme düzeni gözden geçirilir. Bu yaklaşım büyümüş bir bezi eski boyutuna döndürmez.

Hormon tedavisi. Az çalışan tiroidde hormon eksikliği ilaçla giderilir. Aşırı çalışan tiroidde üretimi azaltan ilaçlar kullanılır.

Radyoaktif iyot tedavisi. Aşırı çalışan ve seçilmiş nodüler guatrlarda bezi zamanla küçültmek için kullanılır. Bası bulgusu belirgin olan olgularda etkisi sınırlı kalabilir.

Cerrahi. Bası bulguları, kanser şüphesi, göğüs içine uzanan büyüme ve ilaca yanıt vermeyen aşırı çalışma durumlarında uygulanır. Süreç tiroid ameliyatı sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular