Kemoterapi Portu

Kemoterapi portu nedir?

Kemoterapi portu, kalıcı damar yolu sağlayan küçük bir sistemdir. Tıp dilinde tam yerleştirilebilir venöz erişim aygıtı olarak adlandırılır.

Sistem iki parçadan oluşur. Birinci parça cilt altına yerleştirilen yuvarlak hazneidir. İkinci parça bu hazneyi büyük bir toplardamara bağlayan ince kanaldır.

Haznenin üst yüzü kendi kendini kapatan özel bir zardan yapılmıştır. Tedavi sırasında bu zar özel bir iğneyle geçilir. İğne çıkarıldığında zar kendiliğinden kapanır.

Sistemin tamamı cilt altında kalır. Dışarıda hortum ya da uç bulunmaz. Bu nedenle günlük yaşam büyük ölçüde etkilenmez.

Portun sağladığı başlıca yararlar şunlardır:

• Her seansta damar aranmasına gerek kalmaz
• Kol damarlarının tahriş olması önlenir
• Damar dışına kaçtığında doku zedeleyen ilaçlar daha güvenli verilir
• Kan alma ve sıvı verme aynı yoldan yapılabilir
• Uzun süreli tedavilerde damar yolu sorunları azalır

Port ile normal damar yolu arasındaki fark nedir?

Kol damarına takılan kanül geçici bir yoldur. Birkaç gün içinde değiştirilmesi gerekir ve her seferinde yeni bir damar aranır.

Port ise aylarca hatta yıllarca kalabilen bir sistemdir. Büyük ve hızlı akımlı bir damara açıldığı için verilen ilaç hızla seyrelir. Bu özellik damar duvarındaki tahrişi azaltır. Kol damarları da tedavi boyunca korunmuş olur.

Nasıl bir sonuç beklenebilir?

Port takıldıktan sonra tedavi seansları belirgin biçimde kolaylaşır. İğne yalnızca cilt üzerinden hazneye girer.

İlk günlerde bölgede gerginlik ve hassasiyet olağandır. Bu his genellikle birkaç gün içinde azalır.

Cilt üzerinde küçük bir kabarıklık fark edilir. Kabarıklığın belirginliği cilt altı doku kalınlığına göre değişir.

Portun kullanım süresi tedavi planına bağlıdır. Bazı hastalarda birkaç ay, bazılarında birkaç yıl kalır.

Sistem çalıştığı sürece ek işlem gerekmez. Kullanılmayan dönemlerde yalnızca düzenli yıkama yapılır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez.

Kimler için uygundur?

Port, uzun süreli ve tekrarlayan damar yolu ihtiyacı bulunan hastalar için planlanır.

Uygun görülen durumlar şunlardır:

• Aylarca sürecek ilaç tedavisi planlanan hastalar
• Damar dışına kaçtığında doku zedeleyen ilaç kullanacak hastalar
• Kol damarları ince olan ya da daha önce çok kez kullanılmış hastalar
• Sık kan alınması gereken hastalar
• Uzun süreli damardan beslenme desteği gereken hastalar
• Düzenli kan ürünü desteği alan hastalar

Uygun görülmeyen durumlar şunlardır:

• Yerleştirme bölgesinde etkin enfeksiyon bulunması
• Kanda yaygın enfeksiyon tablosu
• Düzeltilmemiş pıhtılaşma bozukluğu
• Hedef damarın tıkalı olması
• Bölgeye daha önce yüksek doz ışın uygulanmış olması

Bu durumların bir bölümü geçicidir. Uygun tedavi sonrasında işlem yeniden planlanabilir.

Karar muayene, kan tetkikleri ve tedavi planı birlikte değerlendirilerek verilir.

İşlem nasıl yapılır?

Hazırlık aşamasında kan sayımı ve pıhtılaşma tetkikleri istenir. Kan sulandırıcı kullanımı gözden geçirilir ve gerekirse ara verilir.

İşlem öncesinde birkaç saat aç kalınması istenebilir. Kullanılan ilaçlar ve bilinen alerjiler kaydedilir.

Hasta sırtüstü yatırılır. Bölge antiseptik solüsyonla temizlenir ve steril örtülerle kapatılır.

Basamaklar şu sırayla ilerler:

• Köprücük kemiği altındaki bölge lokal anesteziyle uyuşturulur
• Ultrason eşliğinde hedef toplardamar görüntülenir
• Damara ince bir iğneyle girilir ve kılavuz tel ilerletilir
• Kanal damar içinden kalbe yakın bölgeye kadar ilerletilir
• Cilt altında hazne için küçük bir cep oluşturulur
• Hazne cebe yerleştirilir ve kanala bağlanır
• Konumun doğruluğu görüntüleme ile denetlenir
• Cilt dikişlerle kapatılır ve pansuman uygulanır

İşlem çoğunlukla otuz ile altmış dakika sürer. Süre damar anatomisine göre değişebilir.

İşlem sonunda akciğer filmi çekilir. Amaç kanalın yerini ve olası bir sorunu denetlemektir.

Sonrasında nelere dikkat edilmeli?

İlk günlerde bölgede gerginlik ve morarma görülebilir. Bu bulgular olağandır ve kendiliğinden geriler.

İlk gün için dikkat edilecekler:

• Pansumanın kuru tutulması
• Omuzun zorlanmaması
• Ağır kaldırılmaması
• Önerilen ağrı kesicinin kullanılması

İlk hafta için dikkat edilecekler:

• Pansumanın planlanan gün değiştirilmesi
• Yara bölgesinin ıslatılmaması
• Kolun serbestçe hareket ettirilmesi
• Bölgede kızarıklık ve akıntı olup olmadığının izlenmesi

Dikişler yaklaşık iki hafta sonra alınır. Bu süreden sonra duş alınmasında engel kalmaz.

Uzun dönemde port belirli aralıklarla yıkanır. Kullanılmayan dönemde bu işlem kanalın açık kalmasını sağlar.

Porta yalnızca bu iş için üretilmiş özel iğneler takılır. Sıradan iğne kullanılması zarı kalıcı biçimde bozar.

Port kartı ya da ürün bilgisi saklanmalıdır. Bu bilgi başka bir merkeze başvuruda ve görüntüleme öncesinde gerekir.

Riskler ve olası yan etkiler

Her cerrahi işlemde olduğu gibi bu uygulamanın da riskleri vardır. Riskler ultrason kullanımı ve deneyimli ellerde azalır.

Erken dönemde görülebilenler:

• Bölgede morarma ve kanama
• Ağrı ve gerginlik
• Akciğer zarının zedelenmesi
• Kalp ritminde geçici düzensizlik
• Kanalın istenmeyen bir damara ilerlemesi
• Anestezi maddesine karşı tepki

Geç dönemde görülebilenler:

• Port bölgesinde ya da kanda enfeksiyon
• Kanal içinde pıhtı oluşması ve tıkanma
• Kanalın yer değiştirmesi ya da kıvrılması
• Hazne üzerindeki cildin incelmesi
• Kanalın köprücük kemiği ile kaburga arasında sıkışması
• Sistemin çalışmaması nedeniyle çıkarılması

Şu bulgular ortaya çıktığında vakit kaybetmeden başvurulmalıdır: yüksek ateş ve titreme, port bölgesinde artan kızarıklık, şişlik ve akıntı, aynı taraf kolda şişme, nefes darlığı veya göğüs ağrısı, portun kullanılamaması.

Riskin azaltılmasında işlem öncesi değerlendirmenin eksiksiz yapılması, port bakım kurallarına uyulması ve kontrollere zamanında gelinmesi belirleyicidir.

Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular