Anal Fistül

Anal fistül nedir?

Anal fistül, makat kanalının iç yüzü ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan küçük bir tüneldir. Tünelin iki ucu vardır: kanal içindeki iç ağız ve ciltteki dış ağız.

Oluşum çoğunlukla makat kanalındaki küçük bezlerin tıkanmasıyla başlar. Tıkanan bezde iltihap birikir ve apse gelişir. Apse boşaldıktan sonra tünel kapanmazsa fistül kalıcı hâle gelir.

Tünelin makat kasıyla ilişkisine göre gruplandırma yapılır. Bu ayrım cerrahi planlamanın temelidir:

Kası az saran fistüller. Tünel, kasın küçük bir bölümünü geçer. Tedavi seçenekleri daha geniştir.

Kası çok saran fistüller. Tünel, kasın büyük bölümünü içine alır. Bu grupta dışkı tutma işlevini koruyan basamaklı yöntemler tercih edilir.

Karmaşık fistüller. Birden çok tünel, yan dallar veya at nalı biçiminde uzanım bulunur. Tedavi çok aşamalı planlanır.

Fistül neden kendiliğinden kapanmaz?

Tünelin iç yüzü zamanla düzgün bir dokuyla kaplanır. Bu doku kapanmayı engeller. Ayrıca kanal içindeki iç ağız, bölgeyi sürekli olarak yeniden kirletir. Bu iki nedenle tünel açık kalır ve şikâyetler tekrarlar.

Neden gelişir?

Fistüllerin büyük bölümü geçirilmiş bir apsenin ardından gelişir. Bir bölümünde ise altta yatan başka bir hastalık bulunur.

İlişkilendirilen başlıklar şunlardır:

• Makat çevresi apsesinin iyileşmemesi
• Makat kanalındaki bezlerin tıkanması
• İltihabi bağırsak hastalıkları
• Bölgeye yönelik önceki cerrahi girişimler
• Doğum sırasında bölgenin zorlanması
• Bölgeye uygulanmış ışın tedavisi
• Şeker hastalığı
• Bağışıklık sistemini baskılayan durumlar
• Aşırı kilo
• Sigara kullanımı

Şeker hastalığı ve bağışıklığın baskılandığı durumlar, iyileşmeyi güçleştiren başlıklardır. Bu kişilerde takip daha sık yapılır.

İltihabi bağırsak hastalığı bulunan kişilerde tablo daha karmaşıktır. Bu grupta cerrahi ilaç tedavisiyle birlikte yürütülür.

Hangi belirtiler görülür?

En tipik bulgu akıntıdır. Akıntı aralıklı olabilir ve dönem dönem artar.

Görülen bulgular:

• Makat çevresinde sürekli veya aralıklı akıntı
• İç çamaşırda leke ve koku
• Bölgede ele gelen küçük delik
• Delik çevresinde kabarıklık
• Aralıklarla artan şişlik ve ağrı
• Bölgede kaşıntı ve tahriş
• Oturmakla artan rahatsızlık
• Akıntı boşaldığında ağrının azalması

Şikâyetler dalgalı seyreder. Tünel geçici olarak tıkandığında ağrı ve şişlik artar; boşaldığında rahatlama olur.

Ateş yükselmesi ve bölgede yayılan kızarıklık apse gelişimini düşündürür. Bu tablo gecikmeden değerlendirilmelidir.

Uzun süren olgularda birden fazla dış ağız bulunabilir. Bu durum tünelin dallandığını gösterir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda değerlendirme yapılmalıdır:

• Makat çevresinde süren veya tekrarlayan akıntı
• Bölgede küçük bir deliğin fark edilmesi
• Tekrarlayan şişlik ve ağrı atakları
• Daha önce apse boşaltılmış ve şikâyeti süren kişiler
• İç çamaşırda süregelen leke ve koku
• Bölgede kaşıntı ve tahrişin geçmemesi
• Dışkı tutmada güçlük hissi
• İltihabi bağırsak hastalığı olanlarda yeni akıntı

Ateşin yükselmesi, bölgede hızla yayılan kızarıklık ve genel durumda bozulma acil değerlendirme gerektirir. Bu durumda vakit kaybedilmemelidir.

Şeker hastalığı bulunan kişilerde bölgesel iltihap hızla ilerleyebilir. Bu grupta başvuru eşiği düşük tutulmalıdır.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme ayrıntılı muayeneyle başlar. Dış ağzın yeri, sayısı ve bölgedeki sertlik incelenir. Parmakla makat muayenesi yapılır.

Anoskopi ile kanal içi görülür. İç ağzın yeri belirlenmeye çalışılır.

Görüntülemede manyetik rezonans görüntüleme öne çıkar. Tünelin kasla ilişkisini ve yan dallarını gösterir. Bazı olgularda makat içi ultrason kullanılır.

İltihabi bağırsak hastalığı düşünülen kişilerde bağırsak incelemesi de planlanır.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

Apsenin boşaltılması. İltihap birikimi varsa öncelik boşaltmadır. Bu basamak fistül cerrahisinden önce gelir.

Fistülün açılması. Kası az saran tünellerde uygulanır. Tünel açılır ve yara açık bırakılarak iyileşmesi beklenir.

Seton uygulaması. Kası çok saran tünellerde tercih edilir. Tünelden geçirilen ince bağ akıntının boşalmasını sağlar ve basamaklı tedaviye imkân verir.

Doku yamaları ile onarım. İç ağzın kapatılmasını hedefleyen yöntemlerdir. Kas koruması ön plandadır.

Tünelin bağlanması. Kaslar arasından girilerek tünelin kesilip bağlanması esasına dayanır. Seçilmiş olgularda uygulanır.

İlaç desteği. İltihabi bağırsak hastalığı olanlarda cerrahi, ilgili bölümle birlikte yürütülen ilaç tedavisiyle birlikte planlanır.

Bölgede eşlik eden çatlak varlığında yaklaşım anal fissür sayfasında ele alınmıştır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular