Yara Bakımı

Cerrahi yara bakımı nedir?

Yara iyileşmesi birbirini izleyen aşamalarla ilerler. Önce kanama durur, ardından iltihabi temizlik aşaması gelir. Sonrasında yeni doku oluşur ve son aşamada doku yeniden düzenlenir.

Bakımın amacı bu aşamaları desteklemektir. Uygun nem düzeyinin korunması, akıntının yönetilmesi ve dış etkenlerden korunma temel başlıklardır.

Yaralar kapanma biçimine göre iki grupta ele alınır:

Birincil kapatılan yaralar. Kenarları ameliyatta birleştirilmiştir. Bakım koruma ve izlem ağırlıklıdır.

Açık bırakılan yaralar. Kenarlar birleştirilmemiştir. Yara yatağı aşağıdan yukarı doğru dolarak kapanır. Bakım daha kapsamlıdır.

Kullanılacak örtü, yaranın akıntısına ve yatağının durumuna göre seçilir. Tek bir örtü tipi her yaraya uygun değildir.

Nemli ortam neden korunur?

Aşırı kuruyan yara yatağında hücre hareketi yavaşlar ve kabuklanma iyileşmeyi geciktirir. Aşırı ıslak ortamda ise çevre cilt tahriş olur. Bakımın hedefi bu iki uç arasındaki dengeyi korumaktır. Örtü seçimi bu dengeye göre yapılır.

Neler beklenebilir?

Düzenli bakımla yara yatağında kademeli değişiklikler gözlenir.

Beklenebilecek değişiklikler:

• Akıntı miktarının azalması
• Yara ölçüsünde kademeli küçülme
• Yara yatağının dolgunlaşması
• Kenarlardan kapanmanın ilerlemesi
• Çevre ciltteki tahrişin gerilemesi
• Ağrının azalması

İyileşme hızı kişiden kişiye değişir. Yaranın yeri, ölçüsü ve altta yatan sağlık durumu belirleyicidir.

Şeker hastalığı, damar hastalıkları, beslenme yetersizliği ve sigara kullanımı süreci uzatır. Bu başlıklar birlikte ele alınır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez.

Kimler için uygundur?

Bakım düzeni, yaranın özelliklerine ve kişinin genel durumuna göre planlanır.

Değerlendirmede öne çıkan başlıklar:

• Karın duvarı ve fıtık cerrahisi sonrası yaralar
• Kenarları açılmış cerrahi yaralar
• Akıntısı süren yaralar
• İyileşmesi güç seyreden risk grupları
• Şeker hastalığı bulunanlar
• Beslenme desteği gereken kişiler

Ek değerlendirme gerektiren durumlar:

• Değerlendirilmemiş derin doku iltihabı
• Yara yatağında açıkta damar veya organ bulunması
• Tanısı konmamış yara görünümleri
• Bölgeye ışın tedavisi almış olmak
• Dolaşım bozukluğuna bağlı yaralar

Bu tablolarda bakım tek başına yeterli olmaz. Altta yatan sorunun tedavisi önceliklidir.

Karar hekim değerlendirmesiyle verilir. Bakım planı düzenli olarak gözden geçirilir.

İşlem nasıl yapılır?

Süreç yaranın ayrıntılı değerlendirilmesiyle başlar.

Değerlendirme. Yaranın ölçüsü, derinliği, yatağının görünümü ve akıntısı kaydedilir. Çevre cilt incelenir.

Genel durumun gözden geçirilmesi. Dolaşım, beslenme ve şeker düzeni değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar kaydedilir.

Temizlik. Yara, hekimin belirlediği solüsyonla nazikçe temizlenir. Yara yatağı zorlanmaz.

Ölü dokunun uzaklaştırılması. Gerekli görülen olgularda ölü doku temizlenir. Bu basamakta bölgesel anestezi kullanılabilir.

Kültür alınması. İltihabi tablo düşünülen olgularda örnek alınır. Tedavi sonuca göre düzenlenir.

Çevre cildin korunması. Yara çevresindeki sağlam cilt koruyucu bir katmanla desteklenir.

Örtünün seçilmesi. Akıntı miktarına ve yara yatağının durumuna uygun örtü seçilir ve yerleştirilir.

Kayıt ve planlama. Ölçüler ve görünüm kaydedilir. Bir sonraki değişim zamanı belirlenir.

Değişim çoğunlukla on beş ile otuz dakika arasında sürer. Süre yaranın genişliğine göre değişir.

Yenileme çoğunlukla bir ile üç günde bir yapılır. Sıklık akıntıya göre belirlenir.

İzlem süreci nasıl ilerler?

İzlem, yaranın ölçülerle takip edilmesine dayanır.

İlk hafta. Değişim sıklığı yakın tutulur. Akıntı ve çevre cilt yakından izlenir.

İkinci ve üçüncü hafta. Akıntı azaldıkça değişim aralığı açılabilir. Yara yatağındaki dolgunlaşma değerlendirilir.

Sonraki dönem. Kapanma ilerledikçe örtü tipi değiştirilir. Kapanma sonrasında iz bakımı gündeme gelir.

İyileşmeyi destekleyen başlıklar:

• Yeterli protein ve sıvı almak
• Sigarayı bırakmak
• Şeker düzenini korumak
• Bölgeye baskı uygulamaktan kaçınmak
• Ağır kaldırmamak
• Kontrol randevularına gitmek
• Örtüyü ıslatmamak

Kabuk kendiliğinden ayrılana kadar bırakılır. Zorlanarak kaldırılması yeni yaralanmaya yol açabilir.

Akıntısı bol ve geniş yaralarda kapalı sistemle destek gerekebilir. Bu yaklaşım vakum yardımlı pansuman sayfasında anlatılmıştır.

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Bakım sürecinde ortaya çıkabilecek istenmeyen durumlar vardır. Bunlar başlangıçta anlatılır.

Erken dönemde görülebilenler:

• Örtünün yapıştığı ciltte tahriş
• Değişim sırasında ağrı
• Yara kenarlarında hassasiyet
• Az miktarda kanama
• Çevre ciltte ıslanmaya bağlı bozulma

Geç dönemde görülebilenler:

• Yara iltihabının derinleşmesi
• İyileşmede beklenenden yavaş seyir
• Yara kenarlarının yeniden açılması
• İzde genişleme ve renk değişikliği

Şu bulgular ortaya çıktığında vakit kaybetmeden başvurulmalıdır: ateşin yükselmesi, yarada hızla artan ağrı, kızarıklığın yayılması, ısı artışı, kötü kokulu akıntı ve yara kenarlarının açılması. Bu belirtiler ek değerlendirme gerektirir.

Riskin azaltılmasında ellerin temizliği, önerilen solüsyon dışına çıkılmaması, değişim aralıklarına uyulması, beslenme desteği ve sigaranın bırakılması belirleyicidir.

Fıtık cerrahisi sonrası bakım düzeni açık fıtık onarımı sayfasında da ele alınmıştır. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular