Meme Koruyucu Cerrahi

Meme koruyucu cerrahi nedir?

Meme koruyucu cerrahi, meme kanserinde memenin tamamının alınmadığı yaklaşımdır. Tümör, çevresinde bir miktar sağlam doku kalacak biçimde çıkarılır. Memenin geri kalan dokusu, meme başı ve deri korunur.

Bu ameliyat literatürde farklı adlarla anılır. Lumpektomi, parsiyel mastektomi ve segmental mastektomi terimleri aynı yaklaşımı tanımlar. Aralarındaki fark çıkarılan doku miktarındadır.

Yöntemin temel dayanağı, uzun süreli izlem çalışmalarıdır. Bu çalışmalar, uygun seçilmiş olgularda meme koruyucu cerrahi ile ışın tedavisinin birlikte uygulanmasının meme alma ameliyatıyla benzer sağkalım sonuçları verdiğini göstermiştir.

Cerrahi sınır neden önemlidir?

Çıkarılan dokunun kenarına cerrahi sınır denir. Patoloji incelemesinde bu kenarda tümör hücresi bulunmaması beklenir. Sınırda hücre görülmesi, memede tümör dokusu kalmış olabileceği anlamına gelir.

Bu nedenle ameliyat sırasında çıkarılan doku, hangi kenarının hangi yöne baktığı işaretlenerek gönderilir. Rapor bu işaretlere göre yorumlanır ve gerekirse yalnızca ilgili kenardan ek doku alınır.

Neyi sağlar, neyi sağlamaz?

Meme koruyucu cerrahi, tümörün çıkarılmasını sağlarken meme dokusunun, deri örtüsünün ve meme başının korunmasına imkân verir. Vücut algısı ve giyim rahatlığı açısından bu korunma birçok kişi için önemlidir.

Yöntem tek başına yeterli değildir. Memede kalan dokuda mikroskobik düzeyde hücre bulunma olasılığı nedeniyle ışın tedavisi eklenir. Işın tedavisi tamamlanamayacaksa yöntemin dayanağı ortadan kalkar; bu durumda plan yeniden değerlendirilir.

Ameliyat memenin görünümünü koruma amacı taşır ama görünümün hiç değişmeyeceği anlamına gelmez. Çıkarılan hacim büyüdükçe şekil değişikliği belirginleşir. Bu riski azaltmak için şekillendirme teknikleri kullanılır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez.

Kimler için uygun?

Değerlendirmede şu başlıklar birlikte incelenir:

• Tümör çapının meme hacmine oranı
• Tümörün meme içindeki yerleşimi
• Meme içindeki odak sayısı ve odakların dağılımı
• Görüntülemede yaygın mikrokalsifikasyon bulunup bulunmadığı
• Biyopsi sonucundaki tümör tipi
• Kişinin ışın tedavisini tamamlayabilecek durumda olması
• Daha önce aynı memeye ışın tedavisi uygulanıp uygulanmadığı
• Genetik yatkınlık taşıyıcılığı
• Kişinin tercihi

Yöntem şu durumlarda uygun olmayabilir:

• Memenin farklı çeyreklerinde birden fazla tümör odağı bulunması
• Meme genelinde yaygın mikrokalsifikasyon
• Tümörün meme hacmine oranının, kabul edilebilir bir görünümle çıkarılmasına izin vermeyecek kadar yüksek olması
• Aynı memeye daha önce ışın tedavisi uygulanmış olması
• Işın tedavisine engel oluşturan hastalıklar veya gebeliğin ilgili dönemi
• Tekrarlayan girişimlere rağmen sınırın temizlenememesi

Bazı olgularda tümör önce ilaç tedavisiyle küçültülür ve ardından meme koruyucu cerrahi mümkün hale gelir. Bu yaklaşım konsey kararıyla planlanır.

İşlem nasıl yapılır?

Hazırlık aşamasında görüntüleme ve biyopsi tamamlanır. Tümör elle hissedilmiyorsa ameliyattan önce görüntüleme eşliğinde işaretleme yapılır. Kan tetkikleri ve anestezi değerlendirmesi tamamlanır.

Ameliyat günü sırasıyla şu adımlar izlenir:

1. Genel anestezi uygulanır.
2. Kesi yeri planlanır; yerleşim izin verdiğinde meme sınırına yakın veya meme başı çevresinde gizli kesiler tercih edilir.
3. Tümör, çevresinde sağlam doku bırakılacak biçimde çıkarılır.
4. Çıkarılan dokunun kenarları yön belirtir biçimde işaretlenir.
5. Elle hissedilmeyen tümörlerde çıkarılan parçanın görüntülemesi yapılarak hedefin içinde olduğu doğrulanır.
6. Ameliyat yatağına, ışın tedavisinin planlanmasına yardımcı olacak işaretleyiciler konabilir.
7. Koltuk altı değerlendirmesi planlandıysa sentinel lenf düğümü incelenir.
8. Oluşan boşluk meme dokusu kaydırılarak şekillendirilir ve katmanlar kapatılır.

Toplam süre çoğu olguda 45 ile 90 dakika arasındadır. Şekillendirme teknikleri eklendiğinde süre uzar.

İyileşme süreci

Ameliyat sonrası ilk saatlerde ağrı kontrolü sağlanır. Çoğu olguda aynı gün veya ertesi gün taburculuk mümkün olur.

İlk haftada dikkat edilen başlıklar şunlardır:

• Yara yerinin kuru ve temiz tutulması
• Destekleyici sütyen kullanımı
• Ağır kaldırmadan kaçınılması
• Kol egzersizlerinin hekimin belirlediği sınırda başlatılması

Memede geçici şişlik, morluk ve hassasiyet beklenir. Bu bulgular birkaç hafta içinde azalır. Ameliyat bölgesinde sertlik hissi daha uzun sürebilir; bu his genellikle iyileşme dokusuna bağlıdır.

Patoloji sonucu bir ile iki hafta içinde çıkar. Sınırın durumu ve lenf düğümü bulgusu bu raporda yer alır. Işın tedavisinin başlangıç zamanı, yara iyileşmesi tamamlandıktan sonra planlanır. Kemoterapi de planlanmışsa sıralama konseyde belirlenir.

Kontroller ilk yıllarda daha sık, sonrasında yılda bir kez sürdürülür. Yıllık görüntüleme takip planının parçasıdır.

Riskler ve olası komplikasyonlar

Erken dönemde görülebilecek durumlar:

• Ameliyat bölgesinde kan toplanması
• Yara yeri enfeksiyonu
• Berrak sıvı toplanması
• Yara iyileşmesinde gecikme

Geç dönemde görülebilecek durumlar:

• Memede şekil değişikliği ve iki meme arasında asimetri
• Ameliyat bölgesinde kalıcı sertlik hissi
• Deride ve meme başı çevresinde his değişikliği
• Işın tedavisine bağlı deri değişiklikleri ve doku sertleşmesi
• Cerrahi sınırın temiz çıkmaması nedeniyle ek girişim gerekmesi

Ateş, artan ağrı, yara yerinden akıntı veya hızla büyüyen şişlik durumunda vakit kaybetmeden başvurulmalıdır.

Riskin azaltılmasında doğru aday seçimi, işaretlemenin görüntüleme eşliğinde yapılması, şekillendirme tekniklerinin kullanılması ve ışın tedavisinin planlandığı gibi tamamlanması belirleyicidir.

Sık sorulan sorular