Makat Sarkması

Makat sarkması nedir?

Rektum, kalın bağırsağın makat yoluna açılan son bölümüdür. Çevresindeki bağ dokusu ve pelvik taban kasları bu bölümü yerinde tutar.

Destek yapıları zayıfladığında rektum aşağı doğru iner. İlerleyen dönemde makat yolundan dışarı çıkar. Ortaya çıkan tabloya makat sarkması denir.

Sarkma derecesine göre ayrılır:

İç sarkma. Bağırsak duvarı kendi içine kıvrılır ancak dışarı çıkmaz. Yakınma çoğunlukla boşalamama hissidir.

Dış sarkma. Doku makat yolundan dışarı çıkar. Önce yalnızca ıkınmayla, sonra ayakta durmakla da görülebilir.

Sarkmanın süresi ve derecesi tedavi planını doğrudan belirler.

Makat sarkması ile basur nasıl ayırt edilir?

İki tablo dışarıdan benzer görünebilir. Ayrımı belirleyen nokta çıkan dokunun yapısıdır.

Basurda ayrı ayrı sarkan damar yastıkçıkları görülür. Makat sarkmasında ise bağırsak duvarının tamamı iç içe halkalar biçiminde dışarı çıkar. Bu ayrım muayenede yapılır ve tedavi planını tümüyle değiştirir.

Neden gelişir?

Tek bir neden gösterilemez. Destek dokusunun zayıflaması ve karın içi basıncın artması birlikte rol oynar.

Bilinen risk etkenleri şunlardır:

• Uzun süreli kabızlık ve ıkınma
• Doğumlara bağlı pelvik taban zayıflığı
• Pelvik taban kaslarının güç kaybı
• Uzun süren ishal
• Sürekli öksürüğe yol açan hastalıklar
• Daha önce geçirilmiş pelvik ameliyatlar
• Sinir sistemi hastalıkları
• İleri yaş
• Kadın cinsiyet

Risk etkeni taşımak hastalığın gelişeceği anlamına gelmez. Aynı biçimde, hiçbir risk etkeni taşımayan kişilerde de hastalık görülebilir.

Kabızlığın düzeltilmesi bu tabloda hem koruyucu hem de tedavi edici bir adımdır. Ayrıntılar kabızlık sayfasında anlatılmıştır.

Hangi belirtiler görülür?

Bulgular çoğunlukla yavaş yerleşir. Kişiler yakınmayı uzun süre dile getirmekte zorlanabilir.

Görülebilecek bulgular:

• Dışkılama sırasında makattan doku çıkması
• Çıkan dokunun elle içeri itilmesi gereği
• Makat çevresinde ıslaklık ve kirlenme
• Gaz ve dışkı tutmakta zorlanma
• Dışkılama sonrası tam boşalmama hissi
• Makatta dolgunluk ve baskı hissi
• İç çamaşırda mukus lekelenmesi
• Dışkıda az miktarda kan görülmesi
• Makat çevresinde tahriş ve kaşıntı
• Sık ve az miktarda dışkılama

Kirlenme ve tutamama yakınmaları günlük yaşamı belirgin biçimde etkiler. Bu bulgular değerlendirme gerektirir.

Bu bulguların hiçbiri tek başına tanı koydurmaz. Aynı bulgular basur ve makat çatlağında da görülür.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır:

• Makattan doku çıkması
• Çıkan dokunun içeri itilememesi
• Gaz veya dışkı tutmakta zorlanma
• Makat çevresinde sürekli ıslaklık
• Dışkıda kan görülmesi
• Dışkılama düzeninde süregelen değişiklik
• Makatta geçmeyen dolgunluk hissi

Dışarı çıkan doku içeri itilemiyor, şişiyor ve renk değiştiriyorsa acil değerlendirme gerekir. Bu tablo dolaşımın bozulduğunu gösterebilir.

Dışkıda kan görülmesi her yaşta araştırılmalıdır. Bulgu sarkmaya bağlanmadan önce kalın bağırsak değerlendirilir.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme muayeneyle başlar. Makat bölgesi incelenir ve ıkınma sırasında sarkma aranır.

Parmakla muayenede tutma gücü değerlendirilir. Pelvik tabanın diğer bölümleri de birlikte incelenir.

Gerektiğinde ek incelemeler eklenir. Kalın bağırsağın değerlendirilmesi için kolonoskopi yapılır. Boşalma bozukluğu düşünülen olgularda dışkılama görüntülemesi ve pelvik taban ölçümleri planlanır.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

Kabızlığın düzeltilmesi. Her hastada ilk basamaktır. Lif ve sıvı alımı artırılır, ıkınma azaltılır.

Pelvik taban egzersizleri. Kas gücünün desteklenmesine yöneliktir. İç sarkmada ve ameliyat öncesi hazırlıkta kullanılır.

Geri bildirim eşliğinde çalışma. Boşalma sırasında kasların uyumsuz çalıştığı olgularda uygulanır.

Karın içinden cerrahi. Rektum yukarı çekilerek sabitlenir. Genel durumu uygun hastalarda tercih edilir. Kapalı yöntemle de yapılabilir.

Makat yolundan cerrahi. Karın açılmadan uygulanır. İleri yaştaki ve ek hastalığı bulunan hastalarda gündeme gelir.

Pelvik tabanın birlikte değerlendirilmesi. Ön bölümde de sarkma bulunan hastalarda plan birlikte yapılır. İlgili tablolar rektosel sayfasında anlatılmıştır.

Yöntem seçimi yaşa, genel duruma, sarkmanın derecesine ve tutma işlevine göre yapılır. Karar muayene ve inceleme sonuçlarıyla birlikte verilir.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular