Varis

Varis nedir?

Bacaklardaki toplardamarlar kanı kalbe doğru yukarı taşır. Damar içindeki kapakçıklar kanın geri kaçmasını önler.

Kapakçıklar işlevini yitirdiğinde kan aşağı doğru geri kaçar. Damar içindeki basınç artar ve damar zamanla genişler. Deri altında kabarık ve kıvrımlı görünüm ortaya çıkar.

Tablo yerleşimine göre ayrılır:

Yüzeyel varisler. Deri altındaki damar ağında görülür. Elle ve gözle ayırt edilir.

Derin sistem sorunları. Kas tabakası içindeki damarları ilgilendirir. Dışarıdan görülmez ve ultrasonla saptanır.

Kılcal damar genişlemeleri ayrı bir başlıktır. Bu yapılar ince ve yüzeyeldir.

Varis neden yalnızca görünüm sorunu değildir?

Damar içindeki artmış basınç zamanla çevre dokuyu etkiler. Sıvı damar dışına sızar ve ayak bileğinde şişlik gelişir.

Uzun süren olgularda derinin rengi koyulaşır ve doku sertleşir. İleri evrede ayak bileği çevresinde geç iyileşen yara ortaya çıkabilir. Bu nedenle yakınmalar erken dönemde değerlendirilmelidir.

Neden gelişir?

Nedeni tek bir etkene bağlanamaz. Yatkınlık ve yaşam koşulları birlikte rol oynar.

Bilinen etkenler şunlardır:

• Ailede varis öyküsü
• Uzun süre ayakta çalışmak
• Uzun süre hareketsiz oturmak
• Gebelik ve gebelik sayısının artması
• Fazla kilo
• İlerleyen yaş
• Kadın cinsiyet
• Geçirilmiş damar içi pıhtı
• Bacakta geçirilmiş kırık ve ameliyat
• Uzun süreli kabızlık nedeniyle karın içi basınç artışı

Bu etkenlerin varlığı hastalığın gelişeceği anlamına gelmez. Aynı biçimde hiçbir etken taşımayan kişilerde de varis görülebilir.

Karın içi basıncı artıran tablolar arasında kabızlık da yer alır. Ayrıntılar kabızlık sayfasında anlatılmıştır.

Hangi belirtiler görülür?

Yakınmalar çoğunlukla gün ilerledikçe belirginleşir. Dinlenme ve bacağın yukarı kaldırılmasıyla azalır.

Görülebilecek bulgular:

• Bacakta genişlemiş ve kıvrımlı damarlar
• Gün sonunda artan ağırlık hissi
• Bacakta yorgunluk
• Ayak bileğinde şişlik
• Gece gelen kramplar
• Bacakta kaşıntı
• Bölgede yanma hissi
• Deride koyulaşma ve sertleşme
• Ayak bileği çevresinde geç iyileşen yara
• Damar üzerinde ağrılı sertlik

Sıcak havada ve uzun süre ayakta kalındığında yakınmalar artar. Bu değişkenlik tabloya özgüdür.

Görünür damar olmadan da yakınma bulunabilir. Bu durumda ultrason ayrıca önem taşır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda değerlendirme yapılmalıdır:

• Gün boyu süren bacak ağırlığı ve ağrısı
• Ayak bileğinde kalıcı şişlik
• Deride renk koyulaşması
• Bacakta geç iyileşen yara
• Damar üzerinde kızarıklık, ağrı ve sertlik
• Varis üzerinden kanama olması
• Bacakta ani başlayan tek taraflı şişlik
• Nefes darlığı ve göğüs ağrısının eşlik etmesi

Ani gelişen tek taraflı şişlik ve nefes darlığı acil başvuru gerektirir. Bu tablo damar içi pıhtı yönünden değerlendirilir.

Varis üzerinden gelişen kanamada bacak yukarı kaldırılır ve bölgeye baskı uygulanır. Ardından gecikmeden başvurulmalıdır.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme ayrıntılı öyküyle başlar. Yakınmanın süresi, gün içindeki değişimi, meslek koşulları ve gebelik öyküsü kaydedilir.

Muayene ayakta yapılır. Damarların yerleşimi, deri değişiklikleri ve şişlik değerlendirilir.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

Renkli Doppler ultrason. Temel inceleme yöntemidir. Ayakta yapılır ve kapakçık işlevi ile geri kaçış süresi ölçülür.

Yaşam düzenlemesi. Uzun süre ayakta ve hareketsiz kalmaktan kaçınılır. Yürüyüş önerilir. Kilo denetimi sağlanır. Bacaklar dinlenirken yukarıda tutulur.

Basınçlı çorap. Yakınmaların azalmasına katkı sağlar. Basınç düzeyi ve kullanım süresi hekim tarafından belirlenir.

Damar içi ısı ile kapatma. Damar içine ilerletilen ince bir kılavuz yardımıyla damar kapatılır. Bölgesel uyuşturma ile uygulanır.

Yapıştırıcı ile kapatma. Damar özel bir madde yardımıyla kapatılır. Uygunluk ultrason bulgularına göre belirlenir.

Köpük uygulaması. Kıvrımlı yan dallarda kullanılır. Damar içine verilen köpük damar duvarını birbirine yaklaştırır.

Cerrahi çıkarma. Genişlemiş damar bölümlerinin küçük kesilerle alınmasıdır. Belirli olgularda tercih edilir.

Yara bakımı. Ayak bileği yarası bulunan olgularda düzenli pansuman ve basınç uygulaması birlikte yürütülür.

Yöntem seçimi damarın çapına, geri kaçış düzeyine ve yerleşimine göre yapılır. Birden çok yöntem birlikte kullanılabilir.

Yara bakımının genel ilkeleri yara bakımı sayfasında anlatılmıştır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular