Ülseratif Kolit

Ülseratif kolit nedir?

Ülseratif kolit, bağışıklık sisteminin kalın bağırsak iç yüzeyine yönelmesiyle ortaya çıkan uzun süreli bir iltihabi hastalıktır.

Hastalığın iki ayırt edici özelliği vardır:

Kesintisiz tutulum. İltihap makat bölümünden başlar ve yukarı doğru kesintisiz ilerler. Aradan sağlıklı bölüm atlanmaz.

Yüzeyel yerleşim. İltihap bağırsak duvarının iç yüzeyinde kalır. Duvarın derin katlarına inmez.

Bu iki özellik hastalığı Crohn hastalığından ayırır. Ayrıntılar Crohn hastalığı sayfasında anlatılmıştır.

Tutulumun yaygınlığı neyi değiştirir?

Hastalık yalnızca makat bölümüyle sınırlı kalabilir. Kalın bağırsağın sol yarısına ya da tümüne yayılabilir.

Yaygınlık hem yakınmaların şiddetini hem de takip planını belirler. Bu nedenle inceleme sırasında tutulumun sınırı ayrıca kaydedilir.

Neden gelişir?

Tek bir neden gösterilemez. Hastalık birden çok etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar.

Bilinen etkenler şunlardır:

• Bağışıklık sisteminin kalın bağırsak dokusuna yönelmesi
• Ailesel yatkınlık ve genetik özellikler
• Bağırsak florasındaki değişiklikler
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları
• Bazı ağrı kesicilerin uzun süreli kullanımı
• Çevresel ve beslenmeyle ilgili etkenler

Stres hastalığın nedeni değildir. Ancak alevlenme dönemlerinde yakınmaların algılanışını etkileyebilir.

Risk etkeni taşımak hastalığın gelişeceği anlamına gelmez. Aynı biçimde, hiçbir etken taşımayan kişilerde de hastalık görülebilir.

Hangi belirtiler görülür?

Belirtiler tutulumun yaygınlığına göre değişir. Sınırlı tutulumda yakınmalar daha hafif seyredebilir.

Sık görülen bulgular:

• Kanlı ishal
• Dışkıda mukus
• Sık ve ani dışkılama isteği
• Karın alt bölümünde kramp
• Dışkılamada yetersiz boşalma hissi
• Gece dışkılama gereksinimi
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Kansızlık
• Ateş
• İstem dışı kilo kaybı

Kanlı ishal en sık dile getirilen yakınmadır. Bu bulgu tek başına tanı koydurmaz; enfeksiyon ve makat bölgesi hastalıkları da benzer tablo verir.

Sindirim dışı bulgular da görülebilir. Eklem ağrıları, göz kızarıklığı ve deri döküntüleri bunlar arasındadır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır:

• Birkaç haftadan uzun süren ishal
• Dışkıda kan görülmesi
• Gecede birkaç kez dışkılama gereksinimi
• Ateşin eşlik ettiği ishal
• İstem dışı kilo kaybı
• Giderek artan halsizlik ve solukluk
• Karında yaygın şişkinlik ve şiddetli ağrı
• Kalp atışının hızlanması ile birlikte ishalin artması

Karında yaygın şişkinlik, ateş ve hızlı kalp atışının birlikteliği ivedi başvuru gerektirir. Bu tablo ağır alevlenmenin işareti olabilir.

Yakınmaların kısa sürede belirgin biçimde artması da beklenmeden değerlendirilmelidir.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme ayrıntılı öyküyle başlar. Dışkılama sıklığı, kanama durumu, gece yakınmaları ve kilo değişimi kaydedilir.

Kan tetkikleri ile iltihap düzeyi ve kansızlık değerlendirilir. Dışkı incelemesi enfeksiyon ayrımında kullanılır.

Kolonoskopi tanının temel basamağıdır. İnceleme sırasında tutulumun sınırı belirlenir ve doku örnekleri alınır. Ayrıntılar kolonoskopi sayfasında anlatılmıştır.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

İlaç tedavisi. Tedavinin temelidir. Alevlenmeyi söndürmek ve sakinleşme dönemini sürdürmek için ayrı düzenler kullanılır.

Bölgesel uygulamalar. Makat bölümüyle sınırlı tutulumda yerel biçimler tercih edilebilir.

Beslenme ve destek tedavisi. Kansızlık ve besin eksiklikleri ayrıca ele alınır.

Ağır alevlenmede hastane izlemi. Yanıt alınamayan olgularda tedavi hastanede sürdürülür.

Cerrahi tedavi. İlaca yanıtsız ağır alevlenme, süren kanama, delinme ve kanser öncesi değişikliklerde gündeme gelir.

Tarama kolonoskopisi. Uzun süreli ve yaygın tutulumda belirli aralıklarla yinelenir.

Düzenli takip. Sakinleşme döneminde de kontrol sürdürülür.

Cerrahi kararı tek başına verilmez. Gastroenteroloji ve cerrahi birlikte değerlendirir.

Cerrahide kalın bağırsağın çıkarılması söz konusudur. Sonrasında ince bağırsaktan yeni bir hazne oluşturulabilir ya da stoma açılabilir. Seçim kişinin durumuna ve alevlenmenin şiddetine göre yapılır.

Uzun süren ishal başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Ayırıcı başlıklar ishal sayfasında ele alınmıştır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular