Böbreküstü Bezi Hastalıkları

Böbreküstü bezi hastalıkları nedir?

Böbreküstü bezleri, her iki böbreğin üst kısmına oturan üçgen biçimli küçük bezlerdir. Adrenal bez olarak da adlandırılır. Vücudun temel dengelerini yöneten hormonlar üretirler.

Bezin iki bölümü vardır. Dış bölüm tuz ve su dengesini, şeker düzenini ve cinsiyet hormonlarının bir bölümünü etkileyen hormonlar üretir. İç bölüm ise strese verilen yanıtı düzenleyen hormonları salgılar.

Bu bezlerde görülen başlıca tablolar şunlardır:

Hormon üretmeyen adenom. İyi huylu bir kitledir. En sık görülen tablodur. Çoğunlukla şikâyet vermez.

Aşırı kortizol üreten kitle. Gövdede kilo artışı, ciltte incelme ve şeker yüksekliği gibi bulgulara yol açar.

Aşırı aldosteron üreten kitle. Kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon ve kanda potasyum düşüklüğü yapar.

Feokromositoma. Ataklar hâlinde çarpıntı, terleme, baş ağrısı ve tansiyon yükselmesiyle seyreder.

Kötü huylu tümörler. Seyrek görülür. Bezin kendi dokusundan köken alabilir veya başka bir organdan yayılabilir.

Rastlantısal saptanan kitle ne demektir?

Karın veya göğüs tomografisi başka bir nedenle çekildiğinde bezde kitle görülebilir. Buna rastlantısal adrenal kitle denir. Bu tablonun iki sorusu vardır: kitle hormon üretiyor mu ve görüntüleme özellikleri iyi huylu mu. Yanıtlar tedavi kararını belirler.

Neden gelişir?

Kitlelerin büyük bölümünde belirli bir neden gösterilemez. Yaşla birlikte sıklık artar.

İlişkilendirilen başlıklar şunlardır:

• Bez dokusunda iyi huylu adenom gelişmesi
• Bez dokusunun her iki tarafta birden kalınlaşması
• Kalıtsal sendromlar ve genetik değişiklikler
• Ailesinde benzer tablo bulunması
• Bezin kendi dokusundan köken alan kötü huylu tümörler
• Başka bir organdan yayılan odaklar
• Bez içine kanama ve buna bağlı kist oluşumu
• Yağ dokusu içeren iyi huylu tümörler

Feokromositoma olgularının bir bölümü kalıtsaldır. Bu nedenle genç yaşta saptanan ve iki taraflı olan olgularda genetik değerlendirme önerilir.

Bezin çift taraflı büyümesi bazı kalıtsal sendromlarla ilişkilidir. Aile öyküsü bu nedenle ayrıntılı sorgulanır.

Hangi belirtiler görülür?

Hormon üretmeyen kitleler çoğunlukla şikâyet vermez. Belirtiler hangi hormonun fazla üretildiğine göre değişir.

Kortizol fazlalığında görülen bulgular:

• Gövdede belirginleşen kilo artışı
• Yüzde yuvarlaklaşma ve kızarıklık
• Ciltte incelme, kolay morarma ve mor çatlaklar
• Kaslarda güçsüzlük
• Şeker ve tansiyon yüksekliği
• Kemik yoğunluğunda azalma

Aldosteron fazlalığında görülen bulgular:

• İlaçla kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon
• Kaslarda güçsüzlük ve kramp
• Sık idrara çıkma ve çok su içme
• Kanda potasyum düşüklüğü

Feokromositomada görülen bulgular:

• Ataklar hâlinde çarpıntı
• Yoğun terleme
• Zonklayıcı baş ağrısı
• Tansiyonun ani yükselmesi
• Solukluk ve huzursuzluk

Büyük kitleler karın veya yan bölgede dolgunluk ve rahatsızlık hissi verebilir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda değerlendirme yapılmalıdır:

• Görüntülemede böbreküstü bezinde kitle saptanması
• Üç ilaca rağmen kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon
• Genç yaşta başlayan yüksek tansiyon
• Ataklar hâlinde çarpıntı, terleme ve baş ağrısı
• Kanda tekrarlayan potasyum düşüklüğü
• Gövdede hızlı kilo artışı ve ciltte mor çatlaklar
• Ailesinde benzer hastalık bulunması

Tansiyonun ani ve çok yüksek değerlere çıkması, buna göğüs ağrısı veya bilinç bulanıklığının eşlik etmesi acil değerlendirme gerektirir. Bu durumda vakit kaybedilmemelidir.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme ayrıntılı sorgulamayla başlar. Tansiyon değerleri, kullanılan ilaçlar, kilo değişimi ve aile öyküsü kaydedilir. Muayenede tansiyon, vücut biçimi ve cilt bulguları incelenir.

Hormon testleri temel basamaktır. Kortizol, aldosteron ve stres hormonlarına yönelik kan ve idrar tetkikleri yapılır. Testlerin bir bölümü belirli hazırlık koşulları gerektirir.

Görüntülemede tomografi ilk tercihtir. Kitlenin boyutu, yoğunluğu ve sınırları değerlendirilir. Gerekli görülen olgularda manyetik rezonans görüntüleme veya işaretli görüntüleme yöntemleri eklenir.

İğne biyopsisi bu bezde rutin olarak yapılmaz. Feokromositoma dışlanmadan biyopsi uygulanmaz.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

İzlem. Hormon üretmeyen, küçük ve iyi huylu görünümlü kitlelerde tercih edilir. Belirli aralıklarla hormon testleri ve görüntüleme tekrarlanır.

İlaç tedavisi. Hormon fazlalığının etkilerini azaltmak için kullanılır. Ameliyat öncesi hazırlıkta da yer alır.

Ameliyat öncesi hazırlık. Feokromositoma olgularında tansiyon dalgalanmalarını önlemek için önceden ilaç başlanır. Süre hekim tarafından belirlenir.

Kapalı adrenal cerrahi. Çoğu olguda tercih edilen yöntemdir. Karından veya sırttan küçük kesilerle girilerek bez çıkarılır. İyileşme süreci daha kısadır.

Açık cerrahi. Büyük boyutlu ve kötü huylu olduğu düşünülen kitlelerde planlanır.

Ameliyat sonrası izlem. Hormon düzeyleri ve tansiyon takip edilir. Gerekli görülürse destek tedavisi verilir.

Endokrin cerrahinin diğer başlıkları tiroid ameliyatı sayfasında ele alınmıştır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular