Kabızlık ve Tıkayıcı Dışkılama

Kabızlık ve tıkayıcı dışkılama nedir?

Dışkılama iki aşamalı bir süreçtir. Önce dışkı kalın bağırsak boyunca ilerler, sonra pelvik taban kaslarının gevşemesiyle boşaltılır.

Kabızlık, dışkılama sıklığının azalması ve dışkının sertleşmesiyle tanımlanır. Zorlanma ve tam boşalmama hissi tabloya eşlik eder.

Yakınmanın kaynağına göre iki ana grup ayrılır:

Yavaş geçiş. Dışkı bağırsakta olağandan yavaş ilerler. Yakınma sıklığın azalması biçiminde ortaya çıkar.

Tıkayıcı dışkılama. Dışkı hazırdır ancak boşaltılamaz. Uzun ıkınma, tam boşalmama hissi ve makatta tıkanma duygusu öne çıkar.

İki tablo bir arada da bulunabilir. Bu nedenle değerlendirme her iki aşamayı birlikte inceler.

Uzun süre ıkınmak neden zarar verir?

Ikınma karın içi basıncı belirgin biçimde artırır. Bu basınç pelvik tabana ve makat çevresindeki yapılara yüklenir.

Yıllar süren ıkınma destek dokularını zayıflatır. Basur, makat çatlağı ve makat sarkması bu zeminde gelişebilir. Bu nedenle kabızlığın düzeltilmesi hem yakınmayı giderir hem de yeni sorunların önüne geçer.

Neden gelişir?

Tek bir neden gösterilemez. Beslenme, yaşam biçimi, ilaçlar ve pelvik taban işlevi birlikte rol oynar.

Bilinen risk etkenleri şunlardır:

• Lif ve sıvı alımının yetersiz olması
• Hareketsiz yaşam
• Dışkılama isteğinin sürekli ertelenmesi
• Pelvik taban kaslarının uyumsuz çalışması
• Bazı ağrı kesici ve depresyon ilaçlarının kullanımı
• Demir ve kalsiyum içeren desteklerin kullanımı
• Tiroid bezinin yavaş çalışması
• Şeker hastalığı
• Sinir sistemi hastalıkları
• Gebelik ve doğum sonrası dönem
• İleri yaş

Risk etkeni taşımak yakınmanın gelişeceği anlamına gelmez. Aynı biçimde, hiçbir risk etkeni taşımayan kişilerde de kabızlık görülebilir.

Yeni başlayan ve giderek ilerleyen kabızlık ayrı değerlendirilir. Bu tabloda yapısal bir nedenin bulunup bulunmadığı araştırılır.

Hangi belirtiler görülür?

Yakınmalar kişiden kişiye değişir. Sıklık tek başına yeterli bir ölçüt değildir.

Görülebilecek bulgular:

• Haftada üçten az dışkılama
• Sert ve topak biçiminde dışkı
• Dışkılama sırasında uzun süre ıkınma
• Tam boşalmama hissi
• Makat çevresinde tıkanma hissi
• Boşaltmak için parmakla yardım gereği
• Karında şişkinlik ve gaz
• Karın alt bölümünde kramp
• İştahsızlık
• Dışkılama sonrası kısa süre içinde yeniden istek duyulması
• Az miktarda ve sık dışkılama

Boşaltmak için elle yardım gereği tıkayıcı tabloya işaret eder. Bu bulgu ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Bu bulguların hiçbiri tek başına tanı koydurmaz. Aynı bulgular huzursuz bağırsak sendromunda da görülür.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır:

• Dışkıda kan görülmesi
• İstemeden kilo kaybı
• Nedeni açıklanamayan kansızlık
• Elli yaşından sonra yeni başlayan kabızlık
• Dışkı kalınlığında belirgin incelme
• Ailesinde kalın bağırsak kanseri bulunması
• Boşaltmak için sürekli elle yardım gereği
• Uygulanan önerilere yanıt vermeyen yakınmalar

Şiddetli karın ağrısı, kusma ve gaz çıkışının durması acil bir tablodur. Bu durumda vakit kaybedilmemelidir.

Kanama ve kilo kaybı bulunan hiçbir hastada yakınma yalnızca kabızlığa bağlanmaz. Kalın bağırsak mutlaka değerlendirilir.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme ayrıntılı öyküyle başlar. Dışkılama sıklığı, dışkı kıvamı, ıkınma süresi ve kullanılan ilaçlar kaydedilir.

Muayenede karın incelenir. Makat muayenesinde tutma gücü ve ıkınma sırasındaki kas uyumu değerlendirilir.

Kan tetkiklerinde kansızlık, tiroid ve şeker değerleri incelenir. Uyarıcı bulgu bulunan hastalarda kolonoskopi planlanır. Boşaltma bozukluğu düşünülen olgularda pelvik taban ölçümleri ve dışkılama görüntülemesi eklenir.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

Beslenme ve yaşam düzeni. Her hastada ilk basamaktır. Lif ve sıvı alımı artırılır, düzenli hareket önerilir.

Dışkılama alışkanlığının düzenlenmesi. Belirli bir saatte ve acele etmeden dışkılama önerilir. Ikınma süresi kısaltılır.

İlaç tedavisi. Yumuşatıcı ve düzenleyici ilaçlar hekim önerisiyle kullanılır. Süre ve seçim kişiye göre belirlenir.

Geri bildirim eşliğinde pelvik taban çalışması. Kasların uyumsuz kasıldığı olgularda uygulanır. Tıkayıcı tabloda öncelikli yöntemdir.

Altta yatan nedenin tedavisi. Tiroid hastalığı ve ilaç yan etkisi gibi nedenler düzeltilir.

Cerrahi. Yalnızca yapısal bir neden saptandığında gündeme gelir. Rektosel ve makat sarkması bu nedenler arasındadır. Ayrıntılar makat sarkması sayfasındadır.

Tedavi basamaklı yürütülür. Yanıt alınmadığında ileri incelemeler tekrar gözden geçirilir.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular