Meme Muayenesi

Meme muayenesi nedir?

Klinik meme muayenesi, hekimin meme dokusunu, meme başını ve koltuk altını sistematik biçimde değerlendirmesidir. Amaç, ele gelen bir bulgunun varlığını, özelliklerini ve konumunu belirlemektir.

Muayene iki aşamalıdır. Önce gözle inceleme yapılır; memenin biçimi, derisi ve meme başı değerlendirilir. Ardından elle değerlendirmeye geçilir.

Elle değerlendirmede belirli bir düzen izlenir. Meme, dıştan içe doğru veya dilimler hâlinde taranarak hiçbir bölge atlanmayacak biçimde incelenir. Koltuk altı ve köprücük kemiği çevresi de aynı muayenenin parçasıdır.

Muayene sırasında kaydedilenler şunlardır: bulgunun boyutu, sınırları, kıvamı, hareketliliği, deriyle ilişkisi ve konumu. Bu özellikler görüntüleme kararını doğrudan etkiler.

Kendi kendine farkındalık ne demektir?

Kendi kendine muayenede amaç, belirli bir tekniği ezberlemek değil kendi memenizin olağan görünümünü ve dokusunu tanımaktır. Böylece yeni ortaya çıkan bir değişiklik erken fark edilir. Bu yaklaşım hekim muayenesinin ve tarama programının yerini almaz.

Neyi sağlar, neyi sağlamaz?

Muayenenin sağladıkları:

• Ele gelen bulguların saptanmasını sağlar
• Bulgunun özelliklerini tanımlar ve görüntülemeye yön verir
• Deri ve meme başı değişikliklerini gösterir
• Koltuk altı lenf düğümlerinin durumunu değerlendirir
• Kişiye kendi memesini tanıma konusunda yol gösterir

Muayenenin sağlamadıkları:

• Elle hissedilemeyecek kadar küçük bulguları göstermez
• Mikrokalsifikasyonları saptayamaz
• Görüntülemenin ve tarama programının yerine geçmez
• Tek başına kesin tanı koymaz

Muayenede saptanan her bulgu kötü huylu değildir. Bulgunun niteliği görüntüleme ve gerektiğinde meme biyopsisi ile netleşir.

Kimler için uygundur?

Muayene önerilen durumlar:

• Şikâyeti olmayan erişkinlerde düzenli aralıklarla
• Memede yeni fark edilen sertlik veya kitle varlığında
• Meme başı akıntısı olan kişilerde
• Meme derisinde veya biçiminde değişiklik fark edildiğinde
• Koltuk altında şişlik hissedildiğinde
• Ailesinde meme kanseri öyküsü olanlarda
• Meme ağrısı süreklilik gösterdiğinde

Muayene zamanlamasının uyarlandığı durumlar:

• Adet dönemi; adet bitiminden sonraki günler tercih edilir
• Gebelik ve emzirme dönemi; doku değişikliği nedeniyle değerlendirme farklıdır
• Meme protezi bulunanlar; muayene tekniği buna göre uyarlanır
• Daha önce meme ameliyatı geçirenler; nedbe dokusu ayrı değerlendirilir

Muayenenin uygulanamayacağı bir durum yoktur; yalnızca zamanlama ve teknik uyarlanır.

Muayene nasıl yapılır?

Sorgulama. Şikâyetin başlangıcı, süresi ve adet döngüsüyle ilişkisi sorulur. Aile öyküsü, doğum ve emzirme geçmişi, kullanılan ilaçlar kaydedilir.

Gözle inceleme. Kişi otururken kollar yanda, sonra başın üzerinde ve ardından eller kalçada bastırılmış hâlde memeler incelenir. Bu pozisyonlar deride çekilme ve asimetriyi belirginleştirir.

Oturur pozisyonda elle değerlendirme. Koltuk altı, köprücük kemiği altı ve üstü lenf düğümleri değerlendirilir. Bu bölgeler yatar pozisyonda daha zor değerlendirildiği için önce oturur pozisyonda incelenir.

Yatar pozisyonda elle değerlendirme. Kol başın üzerine alınır. Meme dokusu parmak uçlarıyla, üç farklı basınç düzeyinde ve belirli bir düzen izlenerek taranır. Memenin dış üst bölümü ve koltuk altına uzanan kuyruk kısmı özellikle değerlendirilir.

Meme başı değerlendirmesi. Meme başında içe çekilme, deri değişikliği ve akıntı varlığı incelenir. Akıntı varsa rengi, tek kanaldan gelip gelmediği ve kendiliğinden olup olmadığı kaydedilir.

Kayıt ve plan. Bulgular şema üzerine işaretlenir. Görüntüleme gerekiyorsa aynı görüşmede planlanır.

Sonrasında ne olur?

Muayene sonrasında herhangi bir kısıtlama yoktur. Günlük hayata aynı anda dönülür.

Bulgu saptanmadıysa. Yaşa uygun tarama programı sürdürülür. Kontrol aralığı belirlenir. Ayrıntılar meme kanseri taraması sayfasındadır.

Bulgu saptandıysa. Yaşa göre ultrason veya mamografi planlanır. Görüntüleme sonucuna göre izlem, ek görüntüleme veya doku tanısı kararı verilir.

Şikâyet sürüyorsa. Muayene ve görüntüleme normal olduğu hâlde şikâyet devam ediyorsa kontrol aralığı kısaltılır. Değişiklik varsa değerlendirme yenilenir.

Muayene sonucunun normal çıkması, ileride ortaya çıkabilecek bir değişikliği dışlamaz. Bu nedenle yeni fark edilen bulgularda beklemeden başvurulmalıdır.

Riskler ve dikkat edilecekler

Muayene girişimsel değildir; doğrudan bir tıbbi riski yoktur. Dikkat edilecek başlıklar sürecin doğru yürütülmesiyle ilgilidir.

Erken dönemde:

• Hassas bölgelerde geçici rahatsızlık hissi
• Adet öncesi dönemde değerlendirmenin güçleşmesi
• Yoğun meme dokusunda küçük bulguların hissedilememesi

Geç dönemde:

• Normal muayene sonucunun yanlış güven duygusu yaratması
• Tarama programının ihmal edilmesi
• Ele gelmeyen bulguların gözden kaçması
• Gereksiz kaygıya bağlı sık ve düzensiz kendi kendine kontrol

Şu bulgularda vakit kaybetmeden başvurulmalıdır: yeni ortaya çıkan sert ve hareketsiz kitle, deride çekilme veya portakal kabuğu görünümü, meme başında yeni içe çekilme, kanlı akıntı, koltuk altında büyüyen şişlik.

Riskin azaltılmasında muayenenin doğru zamanda yapılması, bulguların kayıt altına alınması ve görüntülemeyle birlikte değerlendirilmesi belirleyicidir.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez.

Sık sorulan sorular