İshal

İshal nedir?

Dışkının kıvamının sulanması ve günlük dışkılama sayısının artması ishal olarak adlandırılır. Dışkı miktarındaki artış da tabloya eşlik eder.

Süreye göre iki ana biçimde ele alınır:

Kısa süreli ishal. İki haftadan kısa sürer. Çoğunlukla bağırsak enfeksiyonlarına bağlıdır ve kendiliğinden düzelir.

Uzun süreli ishal. Dört haftayı aşar. Altta yatan bir hastalığın işareti olabilir ve araştırma gerektirir.

Bu iki tablo arasında kalan süreler geçiş dönemi olarak değerlendirilir. Yakınmanın seyri izlenir.

Neden süre ayrımı yapılır?

Süre, olası nedenleri daraltan ilk ölçüttür. Kısa süren tablolarda ilk düşünülen neden enfeksiyondur ve çoğu kez ileri tetkik gerekmez.

Uzun süren tablolarda ise emilim bozuklukları, iltihabi bağırsak hastalıkları ve bağırsak hareketlerindeki düzensizlikler öne çıkar. Bu nedenle araştırma basamakları farklıdır.

Neden gelişir?

İshal tek bir hastalığın adı değildir. Farklı hastalıkların ortak bulgusudur.

Sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

• Virüs kaynaklı bağırsak enfeksiyonları
• Bakteri kaynaklı bağırsak enfeksiyonları
• Parazit kaynaklı enfeksiyonlar
• Antibiyotik kullanımı sonrası bağırsak florasının değişmesi
• Bazı şeker hastalığı ilaçları
• Mide koruyucu ilaçlar
• İltihabi bağırsak hastalıkları
• Çölyak hastalığı
• Laktoz gibi şekerlerin emiliminde güçlük
• Safra tuzlarının kalın bağırsağa geçmesi
• Tiroit bezinin fazla çalışması
• Geçirilmiş mide ve bağırsak ameliyatları
• Huzursuz bağırsak sendromu

Kalın bağırsak tümörleri de dışkılama düzenini bozabilir. Bu olasılık ileri yaşta ve uyarı bulgusu varlığında öncelikle ele alınır.

İltihabi bağırsak hastalıklarının ayrıntıları Crohn hastalığı ve ülseratif kolit sayfalarında anlatılmıştır.

Hangi belirtiler görülür?

Yakınmalar nedene ve süreye göre değişir. Bazı bulgular tek başına, bazıları birlikte görülür.

Görülebilecek bulgular:

• Sulu ve sık dışkılama
• Ani dışkılama isteği
• Karında kramp ve şişkinlik
• Dışkı tutamama
• Bulantı ve iştahsızlık
• Ateş
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Ağız kuruluğu ve susuzluk hissi
• İdrar miktarında azalma
• Dışkıda kan ya da sümüksü akıntı
• İstem dışı kilo kaybı

Su ve tuz kaybı ishalin en önemli sonucudur. Yaşlılarda ve çocuklarda bu kayıp daha hızlı gelişir.

Gece uykudan uyandıran ishal ayrı bir başlıktır. Bu bulgu iltihabi bir sürecin işareti olabilir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır:

• Dört haftayı aşan ishal
• Dışkıda kan görülmesi
• Ateşin eşlik etmesi
• İstem dışı kilo kaybı
• Gece uykudan uyandıran dışkılama
• Belirgin halsizlik ve baş dönmesi
• İdrarın azalması ve koyulaşması
• Kansızlık saptanması
• Ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü
• Elli yaşından sonra başlayan yakınmalar
• Bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı

Şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma ve bilinç bulanıklığı acil başvuru gerektirir. Bu tablolar ileri düzeyde su kaybını düşündürür.

Hekim önerisi olmadan ishal kesici ilaç kullanmak doğru değildir. Ateş ve kanlı dışkı varlığında bu ilaçlar tabloyu ağırlaştırabilir.

Değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Değerlendirme ayrıntılı öyküyle başlar. Yakınmanın süresi, dışkılama sayısı, gece uyanma olup olmadığı, kullanılan ilaçlar ve seyahat öyküsü kaydedilir.

Muayenede karın, makat çevresi ve genel su dengesi birlikte değerlendirilir. Kilo takibi yapılır.

Yaklaşım seçenekleri şunlardır:

Kan tetkikleri. Kansızlık, iltihap belirteçleri, tiroit işlevleri ve çölyak taraması istenebilir.

Dışkı incelemesi. Bakteri, parazit ve iltihap belirteçleri araştırılır. Kanama varlığı değerlendirilir.

Beslenme düzenlemesi. Sıvı alımı önceliklidir. Yakınmayı artıran besinler belirlenerek beslenme kademeli açılır.

İlaç gözden geçirmesi. Kullanılan ilaçların ishale katkısı değerlendirilir. Değişiklik kararı ilgili hekimle birlikte verilir.

Kolonoskopi. Uzun süren ishalde, dışkıda kan ve kansızlık varlığında istenir. Ayrıntılar kolonoskopi sayfasında yer alır.

Üst sindirim sistemi endoskopisi. Emilim bozukluğu kuşkusunda doku örneği almak amacıyla yapılır.

Cerrahi değerlendirme. İltihabi bağırsak hastalığının darlık ve fistül gibi sonuçlarında gündeme gelir.

Cerrahi, ishalin kendisine yönelik bir tedavi değildir. Altta yatan yapısal soruna yönelik uygulanır.

Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez. Bu nedenle sayfada sonuç taahhüdü verilmez. Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular