Tüp Mide Ameliyatı Sonrası Beslenme

Tüp mide ameliyatından sonra beslenme dört dönemde ilerler: sıvı, püre, yumuşak ve normal. Öncelik protein ve sıvı alımının yeterli tutulmasıdır. Öğünler küçük, yavaş ve düzenli olmalıdır. Vitamin ve mineral takviyesi uzun süreli planlanır ve düzeyler belirli aralıklarla ölçülür.

Bu yazı kimin için yazıldı

Bu yazı, tüp mide ameliyatı olmuş ya da ameliyat kararı aşamasında olan kişiler için hazırlandı. Amaç beslenme dönemlerini ve sık karşılaşılan güçlükleri anlaşılır biçimde anlatmaktır.

Ameliyat bir başlangıçtır. Sonucu belirleyen asıl bölüm sonrasındaki beslenme düzenidir. Bu düzen hem kilo değişimini hem de mikro besin dengesini etkiler.

İşlemin kendisi, uygun aday profili ve riskleri tüp mide ameliyatı sayfasında ayrıca anlatılmıştır. Bu yazı yalnızca ameliyattan sonraki beslenme dönemini ele alır.

Burada anlatılanlar genel bilgilendirmedir. Kişiye özel beslenme planı hekim ve diyetisyen tarafından hazırlanır.

Beslenme dönemleri bir yarış değildir. Bir sonraki döneme geçiş, o dönemin rahat tamamlanmasına bağlıdır.

Yazıdaki süreler ortalama değerlerdir. Kişisel takvim hekimin verdiği plana göre şekillenir.

Beslenme düzeni neden kişiden kişiye değişir

Beslenme planı standart bir liste değildir. Planı belirleyen birkaç ayrı etken vardır.

Ameliyat öncesindeki alışkanlıklar. Öğün düzeni yerleşmiş kişilerde geçiş daha kolay olur.

Ek hastalıklar. Şeker hastalığı, reflü ve böbrek hastalıkları planı doğrudan değiştirir.

Kullanılan ilaçlar. Bazı ilaçların emilimi ameliyattan sonra farklılaşır. Bu nedenle ilaç düzeni yeniden değerlendirilir.

Bulantı eğilimi. Bulantısı belirgin olan kişilerde geçişler daha yavaş planlanır.

Yaşam düzeni. Vardiyalı çalışma ve düzensiz öğün saatleri planın uyarlanmasını gerektirir.

Bu nedenle iki hastanın aynı gün ameliyat olması, aynı beslenme takvimini izleyeceği anlamına gelmez. Sonuç kişiden kişiye değişir.

Dönemlerin genel çerçevesi aşağıdaki gibi özetlenebilir:

Bu tablo genel bir çerçeve sunar. Geçiş zamanları hekim tarafından belirlenir.

İlk 24 saat

İlk gün hastanede geçer. Bu dönemde ağızdan alım hekim onayıyla başlar.

Beklenen bulgular şunlardır:

• Karında baskı ve gerginlik hissi
• Omuza vuran gaz ağrısı
• Bulantı ve ağızda geçici tat değişikliği
• Yutkunurken dolgunluk duygusu
• Kolay yorulma

Omuza vuran ağrı hastaları en çok şaşırtan bulgudur. Bu ağrı kapalı ameliyatlarda kullanılan gazın etkisiyle ortaya çıkar. Yürümekle azalır.

İlk gün sıvı alımı yudum yudum yapılır. Bir seferde çok miktarda içmek bulantıya yol açar.

Erken hareket bu dönemin en önemli basamağıdır. Kısa ve sık yürüyüşler hem gaz ağrısını hem de pıhtı riskini azaltır.

Soluk egzersizleri de aynı gün başlatılır. Bu uygulama akciğerlerin havalanmasını destekler.

Taburculuk sırasında verilen bilgiler yazılı olarak alınmalıdır. Bu bilgiler ilaç saatlerini, sıvı hedefini, kontrol tarihini ve acil başvuru ölçütlerini içerir.

İlaçların biçimi de gözden geçirilir. Büyük tabletler bu dönemde bölünebilir ya da sıvı biçimleriyle değiştirilebilir. Karar hekim tarafından verilir.

İlk hafta

İlk hafta sıvı dönemidir. Amaç sindirim yolunu zorlamadan sıvı gereksinimini karşılamaktır.

Berrak sıvılarla başlanır. Sonra besleyici sıvılara geçilir. Geçiş zamanı hekim tarafından belirlenir.

Bu dönemde uygun olan sıvılar:

• Su ve maden suyu dışındaki sade içecekler
• Süzme et suyu ve sebze suyu
• Şeker eklenmemiş açık bitki çayları
• Yağı azaltılmış süt ve ayran
• Protein içeriği artırılmış içecekler

Uygun olmayanlar:

• Gazlı içecekler
• Şeker eklenmiş meyve suları
• Kafeini yoğun içecekler
• Alkol
• Çok sıcak ya da çok soğuk içecekler

Sıvı alımı gün boyuna yayılır. Yudumlar küçük tutulur ve aralar bırakılır.

Günlük sıvı hedefi hekim tarafından belirlenir. Ağız kuruluğu ve koyu renkli idrar yetersiz alımın işaretidir.

Bu hafta içinde kilo kaybı hızlı görünür. Bu kayıp büyük ölçüde sıvı kaybıdır. Kalıcı değişim sonraki aylarda belirginleşir.

Sıvı alımını kolaylaştıran birkaç yöntem vardır. Yanında küçük bir şişe taşımak, saat başı hatırlatıcı kurmak ve içeceği oda sıcaklığında tutmak bunlardandır.

Bu haftada halsizlik ve baş dönmesi görülebilir. Çoğunlukla yetersiz sıvı alımıyla ilgilidir. Sürmesi durumunda hekime bildirilmelidir.

İkinci ve üçüncü hafta

Bu dönemde püre kıvamına geçilir. Besinler tümüyle ezilmiş ve pürüzsüz olmalıdır.

Püre dönemi sindirim yolunun yeni düzene alışmasını sağlar. Geçişin aceleye getirilmesi bulantı ve kusmaya yol açabilir.

Bu dönemde tercih edilen besinler:

• Süzme peynir ve yoğurt
• Ezilmiş haşlanmış sebzeler
• Blenderdan geçirilmiş mercimek çorbası
• İyi pişmiş ve ezilmiş beyaz et
• Şeker eklenmemiş sade puding

Öğün düzeni şu kurallara dayanır:

• Öğünler küçük ve sık tutulur
• Her lokma iyice ezilerek yutulur
• Yemek süresi uzun tutulur
• Doygunluk hissedildiğinde öğün bitirilir
• Sıvı öğünden ayrı zamanlarda alınır

Sıvının öğünle birlikte alınmaması bu dönemin en çok atlanan kuralıdır. Birlikte alınması hem dolgunluk hem de bulantı yapar.

Protein bu dönemde öncelik taşır. Öğün küçük olduğu için önce protein içeren bölüm tüketilir.

Püre hazırlarken kıvam önemlidir. Fazla katı kalan parçalar takılma hissi yaratabilir. Gerekirse biraz sıvı eklenerek kıvam ayarlanır.

Baharat ve tuz bu dönemde ölçülü kullanılır. Aşırı baharat mide bölgesinde rahatsızlık yaratabilir.

Öğün sayısı çoğunlukla beş ila altı arasında tutulur. Öğün aralarının düzenli olması dolgunluk yönetimini kolaylaştırır.

Birinci ay ve sonrası

Birinci ayın sonuna doğru yumuşak katı dönemine geçilir. Sonrasında normal dokulu besinler kademeli eklenir.

Yumuşak dönemde iyi pişmiş ve kolay ezilen besinler tercih edilir. Kuru ve lifli dokular bir süre ertelenir.

Normal beslenmeye geçişte şu sıra izlenir:

• Yumuşak protein kaynakları
• İyi pişmiş sebzeler
• Tam tahıllı ürünlerin küçük porsiyonları
• Kabuğu soyulmuş meyveler
• Kuru baklagillerin ezilmiş biçimleri

Zorlanma yaratabilen besinler daha geç denenir. Kırmızı etin lifli bölümleri, taze ekmek ve kabuklu meyveler bu gruptadır.

Yeni bir besin denenirken tek tek eklenmesi doğru olur. Böylece hangi besinin rahatsızlık yarattığı anlaşılır.

Uzun dönemde amaç yalnızca kilo değildir. Kas kütlesinin korunması ve mikro besin dengesi de aynı ölçüde önemlidir.

Karar aşamasındaki karşılaştırmalar obezite ameliyatı kararı sayfasında ele alınmıştır.

Yöntem karşılaştırmaları zayıflama yöntemleri sayfasında da ayrıca değerlendirilmiştir.

İlk aylarda kilo kaybı hızlı ilerler. Sonrasında hız yavaşlar ve duraklama dönemleri görülür. Bu seyir sürecin beklenen bir parçasıdır.

Protein, sıvı ve vitamin düzeni

Bu üç başlık ameliyattan sonraki beslenmenin omurgasını oluşturur.

Protein. Kas kütlesinin korunmasına ve yara iyileşmesine katkı sağlar. Öğün hacmi küçük olduğu için protein önceliklidir. Günlük hedef hekim ve diyetisyen tarafından belirlenir.

Sıvı. Yetersiz sıvı alımı halsizlik, baş ağrısı ve kabızlık yapar. Sıvı gün boyuna yayılarak alınır. Öğünlerle birlikte alınmaz.

Vitamin ve mineral takviyesi. Ameliyattan sonra bazı mikro besinlerin emilimi azalır. Bu nedenle takviye kullanımı uzun süreli planlanır.

İzlenen başlıca mikro besinler şunlardır:

• B12 vitamini
• Demir
• Folik asit
• D vitamini ve kalsiyum
• Çinko ve bakır
• B1 vitamini

Bu düzeyler belirli aralıklarla ölçülür. Ölçüm sıklığı ve takviye şeması hekim tarafından belirlenir.

Takviyenin kendi kararıyla bırakılması doğru değildir. Eksiklikler çoğunlukla sessiz ilerler.

Takviyelerin alınma saatleri de önem taşır. Bazı mineraller birlikte alındığında birbirinin emilimini azaltır. Bu nedenle ayrı saatlere dağıtılması önerilir.

Kalsiyum ve demir aynı öğünde alınmaz. Bu ayrım hekim tarafından planlanır.

Çiğnenebilir ya da sıvı biçimler ilk aylarda daha kolay tolere edilir.

Sık görülen güçlükler ve çözümleri

Bu dönemde yaşanan güçlüklerin çoğu öngörülebilir niteliktedir.

Bulantı. Çoğunlukla hızlı yemek ya da büyük lokmadan kaynaklanır. Öğün süresini uzatmak ve lokmayı küçültmek yardımcı olur.

Kusma. Yeterince çiğnenmemiş besinler en sık nedendir. Yineleyen kusma değerlendirme gerektirir.

Kabızlık. Sıvı ve lif alımının azlığı zemin hazırlar. Sıvının artırılması ilk adımdır.

Reflü ve göğüste yanma. Bu dönemde görülebilir. Geç saatte yemek yememek ve baş kısmını yükseltmek rahatlatıcıdır.

Yorgunluk. Alınan enerjinin azalması ve mikro besin düzeyleri birlikte rol oynar. Kan tetkikleri ile değerlendirilir.

Saç dökülmesi. İlk aylarda geçici olarak görülebilir. Protein ve mikro besin alımı gözden geçirilir.

Tat ve koku değişikliği. Geçici olabilir. Besin çeşitliliğinin korunması önerilir.

Bu başlıkların çoğu düzenle geriler. Sürmesi durumunda hekime başvurulmalıdır.

Damping adı verilen tablo da görülebilir. Şekerli ve hızlı emilen besinlerden sonra çarpıntı, terleme ve halsizlik ortaya çıkar. Bu besinlerin sınırlanması yakınmayı azaltır.

Besin tıkanması hissi bir başka güçlüktür. Çoğunlukla yeterince çiğnenmemiş lokmadan kaynaklanır. Yinelemesi durumunda değerlendirme gerekir.

Hareket, uyku ve alışkanlıklar

Beslenme tek başına değerlendirilmez. Hareket ve uyku düzeni sürecin ayrılmaz parçasıdır.

Yürüyüş erken dönemde başlatılır. Süre kademeli artırılır. Direnç çalışmaları ise hekim onayıyla eklenir.

Direnç çalışmaları kas kütlesinin korunmasına katkı sağlar. Bu katkı uzun dönemde önem taşır.

Hareket planı da kademeli ilerler. İlk haftalarda düz zeminde kısa yürüyüşler yeterlidir. Sonraki aylarda süre ve tempo birlikte artırılır.

Ağırlık kaldırma ve karın kaslarını zorlayan hareketler belirli bir süre ertelenir. Bu süre hekim tarafından belirlenir.

Uyku düzeni de gözetilir. Uykusuzluk iştah düzenini bozar ve öğün disiplinini zorlaştırır.

Bırakılması önerilen alışkanlıklar şunlardır:

• Sigara kullanımı
• Alkol tüketimi
• Gazlı içecekler
• Ayaküstü ve hızlı yemek
• Gece geç saatte atıştırma

Sıvı kalorilerin farkına varmak da önemlidir. İçecekle alınan enerji çoğunlukla gözden kaçar.

Öğün kaydı tutmak ilk aylarda yol gösterici olur. Kayıt hem porsiyonu hem de öğün sıklığını görünür kılar.

Gebelik planı da bu dönemde konuşulur. Ameliyattan sonraki ilk dönemde gebelik önerilmez. Uygun zamanlama hekim tarafından belirlenir.

Ruhsal destek de sürecin parçasıdır. Beden algısındaki hızlı değişim ve öğün düzenindeki dönüşüm zorlayıcı olabilir. Gerektiğinde destek alınması önerilir.

Hangi bulgular hekime başvurmayı gerektirir

Bazı bulgular olağan uyum sürecinin parçasıdır. Bazıları ise gecikmeden değerlendirme gerektirir.

Gecikmeden başvuru gerektiren bulgular:

• Sürekli kusma ve ağızdan hiçbir şey alamama
• Ateş ve titreme
• Karında giderek artan şiddetli ağrı
• Kalp atışının hızlanması ve nefes darlığı
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı
• Kanlı ya da siyah renkli dışkı
• Bayılma ve şiddetli baş dönmesi
• Görme bulanıklığı ile birlikte denge kaybı
• Ellerde ve ayaklarda uyuşma

Ateş, hızlı kalp atışı ve artan karın ağrısının birlikteliği ivedi değerlendirme gerektirir.

Denge kaybı ve görme değişikliği mikro besin eksikliğinin işareti olabilir. Bu tablo beklenmeden ele alınmalıdır.

Kontrol randevuları belirli bir takvimle planlanır. İlk yıl içinde birkaç kez, sonrasında yılda bir kez değerlendirme yapılır.

Her kontrolde kilo seyri, öğün düzeni ve kan tetkikleri birlikte gözden geçirilir.

Kuşkulu her bulguda kendi kendine çözüm aramak yerine hekime ulaşmak doğru olan yaklaşımdır.

Sık yapılan hatalar

Muayenehanede en sık karşılaşılan hatalar birkaç başlıkta toplanır.

Sıvıyı yemekle birlikte içmek. Dolgunluk ve bulantının en sık nedenidir.

Öğün atlamak. Atlanan öğün sonraki öğünde hızlı yemeye yol açar.

Proteini son sıraya bırakmak. Öğün küçük olduğu için protein çoğunlukla eksik kalır.

Takviyeyi bırakmak. Kendini iyi hisseden kişi takviyeyi gereksiz sanabilir. Eksiklikler sessiz ilerler.

Kontrol randevularını aksatmak. Kan tetkikleri olmadan eksiklik anlaşılamaz.

Gazlı içeceğe dönmek. Bu içecekler dolgunluk ve rahatsızlık yapar.

Yeterince çiğnememek. Hızlı yutulan lokma takılma hissine yol açar.

Sıvı kalorileri saymamak. İçecekle alınan enerji çoğunlukla fark edilmez.

Kendi kendine plan değiştirmek. Dönem geçişleri hekim onayıyla yapılır.

Bu hataların ortak yanı, sürecin bir alışkanlık değişimi olduğunun gözden kaçmasıdır. Ameliyat yalnızca mideyi küçültür; öğün düzenini kuran kişinin kendisidir.

Sürecin her aşamasında hekim ve diyetisyenle iletişimde kalmak önerilir. Yakınmaların erken paylaşılması çoğu güçlüğün büyümeden çözülmesini sağlar.

Değerlendirme ve takip için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz. Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır ve hekim muayenesinin yerini almaz.

Hareketi ertelemek. Hareketsizlik kas kaybını artırır.

Sonucu tek başına terazi ile ölçmek. Duraklama dönemleri süreç içinde beklenen bir aşamadır.

Bu başlıkların çoğu küçük görünür. Ancak uzun dönemli sonucu doğrudan etkiler.

Değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz. Sonuç kişiden kişiye değişir ve muayene olmadan öngörülemez.