Meme Kanseri Patoloji Raporu Nasıl Okunur?

Patoloji raporu, ameliyatla çıkarılan dokunun mikroskop altında incelenmesinin sonucudur ve genellikle bir–iki hafta içinde çıkar. Raporda tümörün tipi, derecesi, boyutu, cerrahi sınırların durumu, lenf düğümlerinin tutulup tutulmadığı ve hormon reseptörleri ile HER2 gibi biyolojik özellikler yer alır. Bu satırların hiçbiri tek başına bir sonuç değildir; tedavi planı hepsi birlikte değerlendirilerek tümör konseyinde belirlenir. Rapordaki tek bir ifadeyi bağlamından koparıp yorumlamak, çoğu zaman gereksiz kaygıya yol açar.

Bu yazı kimin için yazıldı

Bu yazı, meme kanseri nedeniyle biyopsi ya da ameliyat olmuş ve eline patoloji raporu geçmiş kişiler için hazırlandı. Amaç, raporda geçen başlıkların ne anlama geldiğini anlaşılır biçimde açıklamak ve randevuya daha hazırlıklı gitmenizi sağlamaktır.

Bu yazı sizin raporunuzu yorumlamaz. Aynı ifade iki hastada farklı anlam taşıyabilir; belirleyici olan, satırların birbiriyle ilişkisidir. Raporunuzun ne söylediğini size tedavinizi yürüten ekip anlatır.

Ameliyatın kendisi ve kararın nasıl verildiği meme kanseri cerrahisi sayfasında ele alınmıştır. Biyopsi süreci için meme biyopsisi sayfasına bakabilirsiniz.

Rapor ne zaman çıkar, kim yorumlar

Çıkarılan doku laboratuvara gönderilir, özel işlemlerden geçirilir, ince kesitler hâlinde boyanır ve mikroskop altında incelenir. Hormon reseptörleri ve HER2 gibi testler ek boyamalar gerektirir. Bu nedenle nihai rapor genellikle bir ila iki hafta içinde hazır olur.

Bekleme dönemi zorlayıcıdır. Bu süre boyunca kaygı hissetmek beklenen bir durumdur ve tedavi sürecinin bilinen bir parçasıdır. Raporun gecikmesi çoğu zaman kötü bir haberin işareti değildir; ek boyamaların tamamlanması ya da ikinci bir patoloğun görüşünün alınması süreyi uzatabilir.

Rapor hazır olduğunda, sonuç tümör konseyinde değerlendirilir. Cerrah, medikal onkolog, radyasyon onkoloğu, radyolog ve patoloğun birlikte çalıştığı bu kurul, sonraki tedavi planını belirler. Raporu tek başına okuyup plan çıkarmak mümkün değildir.

Ameliyat sırasında alınan hızlı incelemeler (frozen) ile nihai rapor arasında fark olabilir. Hızlı inceleme, ameliyat devam ederken karar vermeye yarayan ön bilgidir; dokunun tamamı incelenmediği için kesin sonuç sayılmaz. Nihai raporda ek bulgular çıkması beklenen bir durumdur.

Raporu hastanın kendisi almadan önce okuması sık görülür. Bunda bir sakınca yoktur; ancak metin hekimler için yazılmıştır ve hasta için değil. Tanıdık olmayan bir terimin ağır bir anlam taşıdığı izlenimi, çoğu zaman yalnızca dilin teknikliğinden kaynaklanır.

Raporun bölümleri: genel harita

Patoloji raporları belirli bir düzene göre yazılır. Sıralama laboratuvara göre değişebilir, ancak şu başlıklar hemen her raporda bulunur:

• Makroskopik inceleme: çıkarılan dokunun gözle görülen özellikleri ve ölçüleri.
• Tümörün tipi: yayılmamış (in situ) mı, yayılmış (invaziv) mı; hücrenin kökeni.
• Derece (grade): hücrelerin normal dokuya ne kadar benzediği.
• Boyut: tümörün milimetre cinsinden ölçüsü.
• Cerrahi sınır: tümörün, çıkarılan dokunun kenarına ulaşıp ulaşmadığı.
• Lenf düğümleri: incelenen düğüm sayısı ve kaçında tutulum olduğu.
• Biyolojik özellikler: ER, PR, HER2 ve bazı raporlarda Ki-67.
• Evre (stage): yukarıdakilerin bir araya getirilmesiyle oluşan özet.

Raporun sonunda yer alan özet bölümü genellikle en çok bilgiyi taşır. Ancak bu bölümdeki kısaltmalar tek başına okunduğunda yanıltıcı olabilir.

Tümörün tipi: in situ mu, invaziv mi

Bu ayrım raporun en önemli satırlarından biridir.

In situ — yerinde, yayılmamış anlamına gelir. En sık karşılaşılan biçimi süt kanalı içinde sınırlı kalan tiptir. Hücreler bulundukları yapının dışına çıkmamıştır. Bu nedenle in situ hastalıkta lenf düğümlerine ya da vücudun başka bölgelerine yayılma söz konusu değildir.

İnvaziv — hücrelerin bulundukları yapının duvarını aşarak çevre dokuya geçtiğini gösterir. En sık görülen iki tipi, süt kanalından ve süt bezinden köken alan biçimlerdir. Bu ayrım tedavi planını doğrudan etkiler.

Bir raporda her iki bileşenin birlikte bulunması sık görülür; bu durumda invaziv bileşen tedaviyi belirler. Ayrıca biyopsi raporu ile ameliyat raporu arasında fark çıkabilir: biyopside in situ görülen bir odakta, tüm doku incelendiğinde invaziv bir alan ortaya çıkabilir. Bu bir hata değil, örneklemenin doğasıdır.

Derece ve evre aynı şey değil

Bu iki kavramın karıştırılması, raporla ilgili en yaygın yanlış anlamadır.

Derece (grade), hücrelerin mikroskop altında normal meme dokusuna ne kadar benzediğini anlatır. Genellikle 1'den 3'e kadar verilir. Düşük derece, hücrelerin normale daha yakın ve daha yavaş çoğaldığını; yüksek derece ise daha farklılaşmış ve daha hızlı çoğalan bir yapıyı gösterir. Derece tek bir hücresel özelliktir.

Evre (stage) ise hastalığın vücuttaki yaygınlığını anlatır. Tümörün boyutu, lenf düğümlerinin durumu ve uzak organlara yayılım olup olmadığı bir araya getirilerek belirlenir. Günümüzde evreleme sistemine hormon reseptörleri ve HER2 gibi biyolojik özellikler de katılmaktadır.

Kısacası: derece hücreye, evre hastalığın yaygınlığına bakar. "Derece 3" ifadesi ileri evre anlamına gelmez; küçük ve lenf düğümü tutulumu olmayan bir tümör yüksek dereceli olabilir.

Cerrahi sınır ne demek

Cerrah, tümörü çevresinde bir miktar sağlam dokuyla birlikte çıkarır. Çıkarılan parçanın dış yüzeyi laboratuvarda boyanır. Patolog, tümör hücrelerinin bu boyalı yüzeye ulaşıp ulaşmadığına bakar.

Sınır negatif ise boya tümöre değmemiştir. İnvaziv meme kanserinde yeterli sınır ölçütü, uluslararası uzlaşıya göre tam olarak budur: boyanın tümöre değmemesi.³ Belirli bir milimetre kalınlığı şart değildir. Hastaların büyük bölümü sınırın santimetrelerle ölçülmesi gerektiğini düşünür; bu doğru değildir.

Yayılmamış hastalıkta (DCIS) ölçüt farklıdır; burada iki milimetrelik bir sınır standart kabul edilir.⁴

Sınır pozitif ise tümör hücreleri boyalı yüzeye ulaşmıştır ve sınırı genişletmek için ikinci bir ameliyat gündeme gelebilir. Bunu bir hata olarak okumak yanlıştır: tümörün sınırları ameliyat sırasında gözle tam olarak görülemez, ancak mikroskopta belirlenir. Karar, patoloji sonucuna göre alınır.

Lenf düğümleri

Raporda genellikle iki sayı bulunur: incelenen lenf düğümü sayısı ve bunların kaçında tümör hücresi saptandığı. Yaygın gösterim biçimi "0/3" gibidir; bu, incelenen üç düğümün hiçbirinde tutulum olmadığı anlamına gelir.

Az sayıda düğümün incelenmiş olması eksik bir işlem yapıldığını göstermez. Sentinel lenf nodu biyopsisinde amaç, lenf akımının ilk ulaştığı bir ya da birkaç düğümü değerlendirmektir; bu düğümler temizse daha geniş girişimden kaçınılır. Ayrıntısı sentinel lenf nodu sayfasındadır.

Raporda düğüm içindeki tümör odağının büyüklüğü de belirtilebilir. Çok küçük hücre topluluklarının tedaviye etkisi, daha büyük odaklardan farklıdır; bu ayrım konseyde değerlendirilir.

Bazı raporlarda düğümün dış zarının aşılıp aşılmadığına dair bir not bulunur. Bu bilgi, koltuk altına yönelik ek tedavi kararında kullanılır ve tek başına okunduğunda anlam taşımaz.

Lenf düğümlerinde tutulum saptanması, hastalığın vücuda yayıldığı anlamına gelmez. Koltuk altı düğümleri memenin lenf akımının ilk durağıdır; buradaki tutulum, uzak organ yayılımından farklı bir bulgudur ve tedavi planını değiştirir, umutları değiştirmez.

Hormon reseptörleri: ER ve PR

ER östrojen reseptörünü, PR progesteron reseptörünü gösterir. Bu reseptörler tümör hücrelerinin yüzeyinde ve içinde bulunan, hormonlara duyarlılığı belirleyen yapılardır. Sonuç genellikle yüzde olarak verilir.

Reseptör pozitifliği iyi bir haberdir, çünkü hormon tedavisinin işe yarayabileceğini gösterir. Uluslararası kılavuzlara göre tümör hücrelerinin yüzde biri ile yüzde yüzü arasında boyanma gösteren örnekler ER pozitif kabul edilir.¹

Yüzde bir ile yüzde on arasındaki boyanmalar ayrı bir başlık altında değerlendirilir; bu aralıkta hormon tedavisinden beklenen yararla ilgili veriler daha sınırlıdır ve raporda bu yönde bir açıklama yer alması önerilir.¹ Bu ayrıntı, tedavi kararını değiştirebileceği için raporda küçük bir not gibi görünse de önemlidir.

HER2 ve Ki-67

HER2, hücre yüzeyinde bulunan ve hücre çoğalmasını yönlendiren bir proteindir. Bazı tümörlerde bu protein aşırı miktarda üretilir. Rapordaki sonuç genellikle 0, 1+, 2+ ya da 3+ biçiminde verilir. 3+ pozitif, 0 ve 1+ negatif kabul edilir; 2+ sonucunda ek bir test yapılarak karar netleştirilir.²

HER2 pozitifliği geçmişte olumsuz bir bulgu sayılırdı. Bugün bu tümörlere yönelik hedefe yönelik tedaviler bulunduğu için, HER2 sonucu tedavi seçeneğini belirleyen bir bilgidir.

Ki-67, bölünme hâlindeki hücrelerin oranını gösterir ve tümörün çoğalma hızı hakkında fikir verir. Yüzde olarak bildirilir. Laboratuvarlar arasında ölçüm farklılıkları olabildiği için tek başına karar aracı olarak kullanılmaz; diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.

Bu üç başlık — hormon reseptörleri, HER2 ve çoğalma hızı — bir araya geldiğinde tümörün biyolojik alt tipini oluşturur. Aynı boyutta ve aynı evrede iki tümör, alt tipleri farklıysa bambaşka tedavi planları gerektirebilir. Rapordaki bu satırların önemi buradan gelir: hastalığın ne kadar yayıldığını değil, nasıl davrandığını anlatırlar.

Bazı hastalarda kemoterapinin gerekip gerekmediğine karar vermek için ek genetik testler istenir. Bu testler tümör dokusu üzerinde yapılır ve patoloji raporundaki bilgilere ek bir katman getirir; raporda böyle bir test önerisi görmek olağandır.

Raporun söylemedikleri

Patoloji raporu güçlü bir belgedir, ancak sınırları vardır. Aşağıdakiler raporda yazmaz:

• Hastalığın seyri ve kişiye özel beklenen sonuç. Bu, tüm bulguların ve uygulanacak tedavilerin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
• Hangi tedavinin uygulanacağı. Rapor veri sağlar, kararı tümör konseyi verir.
• Kemoterapi gerekip gerekmediği. Bazı hastalarda bu karar için ek genetik testler istenir.
• Tedavinin ne kadar süreceği.

Rapordaki sayıları internette tek tek aratmak bu yazının en çok uyarmak istediği davranıştır. Aynı derece ya da aynı reseptör sonucu, farklı boyut ve lenf düğümü durumlarında bambaşka anlamlar taşır. Bağlamından koparılmış bir satır, doğru bilgi vermez.

Hekiminize sorabileceğiniz sorular

Randevuya yazılı sorularla gitmek, görüşmeden daha çok yararlanmanızı sağlar. Aşağıdakiler çoğu hasta için başlangıç noktası olabilir:

• Tümör in situ mu, invaziv mi; ikisi bir arada mı?
• Cerrahi sınırlar yeterli mi, ek bir girişim gerekiyor mu?
• Lenf düğümlerinde tutulum var mı; varsa bu planı nasıl değiştiriyor?
• Hormon reseptörleri ve HER2 sonucuma göre hangi tedaviler gündemde?
• Kemoterapi kararı için ek bir teste ihtiyaç var mı?
• Radyoterapi planlanıyor mu, ne zaman başlar?
• Sonuçlarım tümör konseyinde ne zaman görüşülecek?

Görüşmeye yanınızda bir yakınınızla gitmek de yararlıdır; yoğun bilgi aktarılan randevularda ikinci bir kulak çoğu zaman fark yaratır.

Raporunuzu birlikte gözden geçirmek ve sorularınızı yanıtlamak için iletişim sayfasından randevu oluşturabilirsiniz. Raporun ne anlama geldiği, ancak tüm bulgularınız birlikte değerlendirildiğinde söylenebilir.